Bilten sudske prakse Vrhovnog suda BiH, broj 3/1985

Međutim, kako zaključak o uračunljivosti i stepenu njenog umanjenja nije činjenično nego pravno pitanje, onda pogrešan zaključaj iz pravilno i potpuno utvrđenih činjenica sadržanih u nalazu i mišljenju vještaka prihijatra, po logici stvari ne može imati za posljedicu pogrešno utvrđeno činjenično stanje i bitnu povredu odredaba krivičnog postupka u vidu protivriječnosti između onoga što se navodi u razlozima prvostepene presude i sadržine zapisnika o nalazu i mišljenju vještaka.

Pogrešan zaključak o stepenu umanjenja uračunljivosti okrivljenog, pojmovno se dakle može podvesti pod povredu krivičnog zakona. naime, pogrešan zaključak o stepenu umanjenja uračunljivosti okrivljenog, imao je u prvostepenoj presudi za posljedicu povredu krivičnog zakona na štetu okrivljenog prilikom odmjeravanja kazne. Bitno smanjena uračunljivost je u smislu člana 12. stav 2. KZ SFRJ fakultativni osnov ublažavanja kazne, a kako ona dovodi do umanjenja stepena krivične odgovornosti, onda je obavezno olakšavajuća okolnost u smislu člana 41. KZ SFRJ. Obzirom da prvostepeni sud prilikom odmjeravanja kazne bitno smanjenu uračunljivost nije uzeo u obzir, (a to nije ni mogao zbog pogrešnog zaključka o stepenu umanjenja uračunljivosti), ovaj sud je ocjenjujući bitno smanjenu uračunljivost kao olakšvajuću okolnot, prvostepenu presudu preinačio u odluci o krivičnoj sankciji.

Pored ovoga, institut stupanja optužnice na pravnu snagu ima značaj za primjenu odredaba člana 20. Zakona o krivičnom postupku.

U praksi sudova pojavile su se razlike u shvatanju o karakteru pravnih posljedica ako se zakaže i održi glavi pretres te donese osuđujuća presuda po optužnici koja nije stala na pravnu snagu.

Naki sudovi uzimaju ta takvo postupanje predstavlja bitnu povredu odredaba krivičnog postupka iz člana 364. stav 1. tačka 5. Zakona o krivičnom postupku, a drugi da tu situaciju treba rješavati primjenom odredaba člana 364. stav 2. zakona o krivičnom postupku.

Stanovište da se time čini bitna povreda odredaba krivičnog postupka iz člana 364, stav 1. tačka 5. ZKP zasniva se na shvatanju da dok optužnica nije stala na pravnu snagu optužnice i nema. Ovo shvatanje je neprihvaltljivo jer optužnica postoji iako nije stala na pravnu snagu ali ima druge nedostatke.

Po drugom stanovištu te povrede imaju relativni karakter. Ovo shvatanje uvažava značaj instituta stupanja optužnice na pravnu snagu ali karakter povreda odredaba ZKP -a koje se odnose na stupanje optužnice na pravnu snagu procjenjuje da li je to bilo ili moglo biti od uticaja na pravilno i zakonito presuđenje. Ta ocjena se mora zasnivati na sagledavanju svih okolnosti konkretnog slučaja. Posebno se mora imati u vidu da li je optuženom uručena otpužnica i pružena mogućnost da stavi prigovor, zatim koliko mu je vremena ostavljeno za pripremanje odbrane, kakva je sadržina prigovora, te da li su na glavnom pretresu raspravljena i presudom riješena sva pitanja o kojim a je trebalo odlučiti provodom prigovora na optužnicu.

NAČELNI STAV broj 2/85

PO pravosnažnosti presude kojom je neko lice oglašeno krivim i osuđeno ne teče rok zastarjelosti krivičnog gonjenja po donošenju rješenja kojim se dovzoljava ponavljanje krivičnog postupka. Iz obrazloženja;

Jugoslovensko krivično zakonodavstvo, kao i zakonodavstva većeg broja evropskih zemalja, predviđa zastarjelost krivičnog gonjenja za sva krivična djela, osim za krivična djela genocida i ratnih zločina, kao i za krivična djela za koja prema međunarodnim ugovorima ne može da nastupi zastarjelosti krivičnog gonjenja.

Rokovi zatarjelosti krivičnog gonjenja određeni su u članu 95. KZ SFRJ prema zaprijećenoj kazni.

Po nastupanju zastarjelosti, tj. po isteku roka zastarjelosti krivičnog gonjenja, krivično gonjenje ne može da se preduzme, a ako je preduzeto obustaviće se, odnosno optužnica će se odbiti ako je podignuta i ako je glavni pretres otpočeo.

Kad su se za to stekli zakonski uslovi krivični postupak završen pravosnažnom presudom, na zahtjev ovlašćenog lica može da se ponovi. Rješenjem kojm se dozvoljava ponavljanje krivičnog postupka ne ukida se pravosnažna presuda. Međutim, u rezultatu pnovnog suđenja ova presuda po kojoj je dozvoljeno ponavljanje može da se ostavi na snazi, da se djelimično ili u potpunosti stavi van snage. zato, pošto rješenje kojim se dozvoljava ponavljanje postupka postane pravosnažno, obustviće se izvršenje kazne.

Ovo znači, da iako pravosnažna presuda nije ukinuta, ona više nije izvršna pošto nje na sudbina zavisi od rezultata ponovnog suđenja.

Prema odredbama iz člana 405. stav 3. ZKP zahtjev za ponavljanje krivičnog postupka u korist osuđenog, može da se podnese i pošto je osuđeni izdržao kaznu i bez obzira na zastarjelost, amnestiju ili pomilovanjem, a prema odredbama iz stava 1. istog člana ZKP i bez obzira na nastalu smrt osuđenog lica.

Bilo bi necjelishodno i ponavljanje krivičnog postupka ne bi imalo nikakvu svrhu ako bi sud u ponovljenom postupku pošto konsttuje da je nastala zastarjelost krivičnog gonjenja za krivično djelo za koje je pravosnažnom presudom po kojoj je dozvoljeno ponavljanje oglašeno krivim i osuđeno neko lice, obustavio postupak ukoliko je bio vraćen u fazu istrage, odnosno odbio optužnicu po otpočinjanju glavnog pretresa, pošto osuđeno lice hoće da dokaže da nije krivo ili da nije krivo za krivično djelo za koje je oglašeno krivim. Odatle i zakonska mogućnost za ponavljanje krivičnog postupka i poslije smrti osuđenog lica i po izdržanoj kazni, i bez obzira na zastarjelost, amnestiju ili pomilovanje. Zato, ukoliko se iz ishoda ponovnog suđenja, utvrdi da osuđeni nije kriv, sud će staviti van snage pravosnažnu presudu i novom presudom će ga osloboditi krivice.

Međutim, ukoliko su rezultati ponovnog suđenja takvi da se njima utvrđuje krivična odgovornost osuđenog za krivično djelo za koje je bio oglašen krivim, sud će pravosnažnu presudu ostviti na snazi, nezavisno od nastale zastarjelosti krivičnog gonjenja.

Ovo proizilazi iz člana 409. ZKP koji određuje da će sud kada u novom postupku donosi presudu izreći da se ranija presuda djelimično ili u cjelosti stavlja van snage ili se sotavlja na snazi.

Zahtjev za ponavljanje postupka može da se podnese, a naravno, pri postojanju zakonskih uslova i dozvoli, i na štetu osuđenog. Normalno, kada je dozvoljeno ponavljanje krivičnog postupka zvršeno oslobađajućom ili odbijajućom presudom, rok zastarjelosti krivičnog gonjenja teče po prvosnažnosti ove presude, pa ukoliko do pravosnažnog presuđivanja u obnovljenom postupku sud utvrdi da je nastupila zastarjelosti krivičnog gonjenja odbiće optužnicu. Ukoliko je pak zastarjeslost krivičnog gonjenja nastala do odlučivanja po zahtjevu za ponavljanje krivičnog postupka, sud koji odlučuje po zahtjevu neće dozvoliti ponavljanje postupka pošto ist o ne bi imalo nikakvu svrhu.

Pri ponovnom suđenju, zavisno od rezultata suđenja, izvedenih dokaza i njihove ocjene, sud će stviti van snage pravnosnažnu presudu i novom presudom oglasiće ga krivim za krivično djelo za koje je okrivljen u ponovnom postupku ostaviće na snazi pravnosnažnu presudu ako se ne dokaže da je okrivljeni učio teže djelo od onog za koje je pravnosnažnom presudom bio osuđen i tada kada bi za to krivično djelo inače nastala zastarjelost krivičnog gonjenja ili pak staviće van snage pravnosnažnu presudu i okrivljenog će osloboditi optužbe, ako se u ponovljenom postupku dokaže da niti je učinio krivično djelo, za koje se u ponovljenom postupku okrivljuje, niti djelo za koje je pravnosnažnom presudom osuđen.

Prema tome, iako pravosnažna presuda kojom je neko lice oglašeno krivim i osuđeno za krivično djelo ne može da se izvršava kada je po istoj dozvoljeno ponavljanje krivičnog postupka, ona postoji, pošto nije ukinuta, a kako rokovi zastarjelosti krivičnog gonjenja teku do pravosnažnosti presuđivanja, logično se zaključuje da po pravosnažnosti presude kojom je neko lice oglašeno krivim i osuđeno za određeno krivično djelo, ne teče rok zastarjelosti krivičnog gonjenja za to krivično djelo, ni tda kada je dozvoljeno ponavljanje kriviičnog postupka završeno tom presudom, bez obzira da li je zahtjev podnijet u korist ili na štetu osuđenog lica.

XXVII ZAJEDNIČKA SJEDNICA OD 27. i 28. maja 1985. godine donijela je i slijedeći

1. Zakonsko obilježje krivičnog djela iz člana 166. stav 2. Krivičnog zakona SFRJ “zntna imovinska korist” postoji kad vrijednost imovinske koristi postignute izvršenjem djela iz stava 1. ovog člana prelazi što pedesethiljada dinara.

2. Zakonsko obilježje krivičnog djela iz člana 174. stav 2. Krivičnog zakona SFRJ “Zntna šteta” u slučaju kad se radi o imovinskoj šteti, postoji kada visina ove štete prelazi izos od što pedeset hiljada dinara.

3. Zakonsko obilježje krivičnog djela iz člana 123. stav 3. krivičnog zakona SFRJ “Imovina veće vrijednosti” i zakonsko obilježje krivičnog djela iz člana 247. stav 3. Krivičnog zakona SFRJ “Znatna šteta” ne određuje se unaprijed u novčanom iznosu.

Na savjetovanju predstavnika krivičnih odjeljenja saveznog suda, republičkih i pokrajinskih vrhovnih sudova i vrhovnog vojnog suda, održanom 26. marta 1985. godine u Beogradu donijeli su:

Z A K LJ UČAK broj I

Poslije donošenja pravosnažne presude kojom je okrivljeni osuđen u odsustvu, prilikm novog suđenja po odredbama člana 410. zakona o krivičnom postupku, ne nastupa zastarjelost krivičnog gonjenja.

Iz obrazloženja:

U praksi sudova postavilo se pitanje, da li se zastarjevanje krivičnog gonjenja (apsolutna zastara) proteže i na postupak ponavljanja pravosnažno završenog krivičnog postupka u slučaju osobe kojoj je suđeno u odsustvu (član 409. i 410. ZKP). Na savjetovanju predstavnika krivičnih odjeljenja Saveznog suda, republičkih i pokrajinskih vrhovnih sudova i Vrhovnog vojnog suda održanom 26. marta 1985. godine, nakon provedene rasprave o tom pitanju prihvaćen je izloženi zaključak, sa izuzetkom Vrhovnog suda Vojvodina.

Razlozi za navedeni zaključak su slijedeći:

Prvo, u ponovljenom potupku u korist osuđenika utvrđuje se je li neka osoba bila ranije potpuno ili djelimično nepraveno osuđena ili nije. Radi se o preispitivanju zakonitosti ranije presude prema stanju stvari koje obuhvataju i činjenice i primjenu materijalnog i procesnog prava u vrijeme njegovog donošenja. To znači da u povoljnom slučaju za osuđenika takvo preispitivanje dovodi do njegove potpune i djelimične rehabilitacije.

Drugo, u slučaju takvog ponavljanja krivičnog postupka u korist osuđenika uopšte se ne radi tome da se takvoj osobi sudi u nekoj drugoj a ne u istoj već presuđenoj stvri, tj. da se osuđeniku ne stavlja nešto novo na teret, tako da bi u odnosu na to novo zastara gonjenja mogla biti prepreka za suđenje odnosno za donošenje meritorne odluke. Naprotiv, u takvom slučaju, kako je već rečeno, postoji pravosnažna osuđujuća presuda i u novom postupku samo se ocjenjuje raniji i eventualni novi dokazni mterijal kako bi se odlučilo da li se ranija presuda ostavlja na snazi ili se u cijelosti ili djelimično stavlja izvan snage donošenjem nove oslobađajuće ili blaže osuđujuće presude. Nipošto, ne radi se o tome da se u novom postupku tek treba ostvariti gonjenje za nešto što, u potpunosti ili djelimično ne bi bilo već obuhvaćeno ranijom presudom kojom je pravosnažno završen krivični postupka.

Treće, zastara krivičnog gonjenja i zastara izvršenja kazne, se međusobno isključuje, tj. ne mogu teći paralelno odnosno istovremeno. Budući da u ovom slučaju zastara izvršenja kazne teče od dana kada je stala pravosnažna presuda kojom jepodnosilac zahtjeva osuđen u odsustnosti, to uz nju odnosno istovremeno ne može teći i zastara krivičnog gonjenja.

U prilog izloženog shvatanja, napokon govori i to što bi se prihvatanjem suprotnog stanovišta, prema kome bi u ovakvom slučaju ponavljanje pravosnažno završenog krivičnog postupka djelovala zastara krivičnog gonjenja, dovodilo i do neosnovanog privilegovanja upravo onih okrivljenika kojima se nije moglo suditi u prisutnosti baš zbog njihovih više - manje spretnog izbjegavanja suđenja u prisutnosti.

ZAKLJUČAK broj II

U slučaju produženog krivičnog djela kod koga su neke radnje izvršene u vrijeme kad je učinilac bio maloljetan, a drugo u vrijeme kad je bio punoljetan postupak se sprovodi po opštim odredbama zakona o krivičnom postupku, a kako se sudi mlađem punoljetnom licu (licu koje u vrijeme suđenja nije starije od 21. godine) primjenjuju se odredbe sadržane u čl. 454. 455. 458. i 471. Zakona o krivičnom postupku.

Iz obrazloženja:

U Zakonu o krivičnom postupku ne nalazi se izričit odgovor na pitanje da li će se u slučaju produženog krivičnog djela kod koga su neke radnje izvršene u vrijeme kada je učinilac bio maloljetan a druge u vrijeme kad je bio punoljetan postupak sprovesti po opštim odredbama ili će se primijeniti posebno odredbe o maloljetnicima sadržane u XXVII glavi od čl. 452. do 492.

Zakonu članu 457. stav 1. u načelu rješava procesnu situaciju kad maloljetnik učestvuje u izvršenju krivičnog djela zajedno sa punoljetnim licem na način da propisuje da će se postupak prema maloljetniku izvoditi i sprovesti po odredbama XXVII glave. U stavu 2. istog člana propisano je da se postupak prema maloljetniku može spojiti sa postupkom protiv punoljetnog lica i sprovesti po opštim odredbama zakona samo ako je spajanje postupka neophodno za svestrano razjašnjenje stvari. Rješenje o tome donosi vijeće za maloljetnike nadležnog suda na obrazloženi predlog javnog tužioca.

Radi obezbjeđenja primjene mjera propisanih krivičnim zakonima koje se odnose na maloljetne učinioce krivičnih djela u stavu 3. istog člana propisano je i da se u pogledu maloljetnika primjenjuju odredbe čl. 454. 455, 456, 459, 460, 461, 462, 471, 473, 475. stav 1. i 2. 482, 483 i 490. Osim toga u pomenutoj odredbi navedeno je da se primjenjuju i ostale odredbe o postupku prema maloljetnicima ako nisu u suprotnosti sa vođenjem spojenog postupka.

Prema tome, član 457. predviđa zajedničko vođenje krivičnog postupka samo kad je maloljetnik učestvovao u izvršenju krivičnog djela zajedno sa punoljetnim licem. Jasno je da se u ovakvoj procesnoj situaciji proma maloljetniku mogu izreći samo one sankcije koje su propisane za maloteljnike.

Član 458. Zakona o krivičnom postupku rješva procesnu situaciju u slučaju kada jedno lice u isto vrijeme odgovara za krivično djelo koje je učinio kao maloljetnik i krivično djelo koje je učinio kao punoljetno lice. Tada se postupak obavezno spaja i teče po opšti m odredbama Zakona o krivičnom postupku. U vezi sa ovom procesnom odredbom su i materijalne odredbe sadržane u članu 48. stav 4. i 49. stav 2. Krivičnog zakona SFRJ. Ovim odredbama rješeno je pitanje odmjeravanja kazne u slučajevima ako se punoljetnom licu sudi za više krivičnih djela od kojih je neke izvršilo kao stariji maloljetnik a druga kao punoljetnik pa mu sud za djela izvršena u doba maloljetsktva utvrdi kazne maloljetničkog zatvora, a za djela izvršena u doba punoljetstva kazne zatvora i drugo pitanje odmjeravanja kazne kad lice koje izdržava kaznu maloljetničkog zatvora izvrši kao punoljetnik krivična djela za koja mu je utvrđen zatvor (član 48. stav 4. i 49. stav 2). U ovakvim slučajevima kao jedinstvena kazna izriče se zatvor primjenom pravila o izricanju jedinstvene kazne zatvora koja su sadržana u članu 48. stav 2. tačka 2. do 4. Za razliku od slučaja kada je postupak prema maloljetniku spojen sa postupkom protiv punoljetnog lica, ovdje se izriču sankcije koje su propisane za punoljetneučinioce krivičnih djela.

Odredbu o produženom krivičnom djelu nalazimo samo u članu 404. stav 1. tačka 6. Zakona o krivičnom postupku, koja se odnosi na ponavljanje krivičnog postupka. Kako se prema tome o produženom krivičnom djelu u zakonu izuzetno govori tim putem nije riješeno ni procesno pitanje primjene odredaba Zakona o krivičnom postupku (opštih ili posebnih), kao i naterijalno pitanje izricanja sankcije (koje važe za maloljetne ili punoljetne učinioce) kad neko izvrši više krivično pravnih radnji prije i poslije punoljetstva koje sve zajedno predstavljaju produženo krivično djelo.

U pravnoj teoriji i praksi prihvaćeno je da se uzrast učinioca koji je od značaj za njegovu odgovornost i prmjenu krivične sankcije za produženo krivično djelo utvrđuje prema vremenu kada je preduzeta posljedna radnja koja je ušla u sustav produženog krivičnog djela.

Polazeći od rješenja sadržanih u naprijed navedenim procesnim i materijalnim odredbama, kao i stanovišta prihvaćenih u pravnoj teoriji i praksi, koja se odnose na konstrukciju produženog krivičnog djela, opravdano je prihvatiti rješenje da se u slučaju produženog krivičnog djela kod koga su neke radnje izvršene u vrijeme kada je učinilac bio maloljetan, a druge u vrijeme kada je bio punoljetan, postupak sporvodi po opštim odredbama Zakona o krivičnom postupku, u kom slučaju se primjenjuju materijalne odredbe koje se odnose na punoljetne učinioce krivičnog djela.

Kako su međutim, mlađa punoljetna lica posebna kategorija učinilaca krivičnih djela prema kojima se pod uslovima propisanim u članu 82. stav 1. Krivičnog zakona SFRJ mogu izreći i vaspitne mjere, opravdano je prema licima koja u vrijeme suđenja nisu starija od 21 godine primijeniti odredbe o maloljetnicima sadržane u članu 454 (zabrana suđenja u odsustvu), 455. (organizovanje odbrane), 456 (obaveza svjedočenja o ličnosti) i 471. (prikupljanje podataka o ličnosti maloljetnika.

ZAKLJUČAK broj III

Kod krivičnog djela sa blanketnom dispozicijom, pored navođenja činjenica i okolnosti koje predstavljaju obilježja krivičnog djela, treba u obrazloženju presude navesti i materijalno. pravni propis od kojeg zavisi postojanje tog djela.

Obrazloženje:

U praksi preovladava shvatanje da je kod kod krivičnih djela sa blanketnom dispozicijom neophodno da se u toku krivičnog postupka u svakom konkretnom slučaju raspravi i utvrdi da li je inkriminisano ponašanje protivpravno, tj. suprotno propisu na koji se poziva blanketna dispozicija budući da od toga zavisi postojanje samog krivičnog djela. Štaviše smatra se da je to potrebno učiniti i sa stanovišta vinosti s obzirom na to da je za umišljaj učinioca takvog djela neophodno da je on pri izvršenju djela bio svjestan da je njegovo postupanje suprotno normi koja je izražena u propisu koji dopunjava blanketnu dispoziciju.

Mišljenja e, međutim, razilaze po pitanju da li materijalno-pravni propis, koji je najčešće nekrivične prirode, treba navesti pri opisu djela u izreci presude ili je dovoljno ako se to učini samo u obrazloženju presude.

Oni koji zastupaju gledište da materijalno-pravni propis koji dopunjava blanketnu dispoziciju treba navesti u izreci presude smatraju da zahtjev zakonkretizacijom djela, izražen u odredbi člana 262. stav 1. tačka 2. ZKP obuhvata, između ostalog, identifikaciju i konkretizacij u propisa na koji se poziva blanketna dispozicija budući da od toga zavisi ocjena o postojanju takvog djela odnosno njegovih obilježja. Pri tom se ističe da osnov i okriv za rješenje krivične stvari predstavlja opis djela u optužnom aktu te da se krivična stvar rješava od strane suda izrekom a ne obrazloženjem presude. Uostalom, ako se taj propis, po pretežnom mišljenju, mora navesti u obrazloženju presude onda nema nikakvog opravdanog razloga da se ne navodi i u opisu djela u izreci presude.

Drugi su, naprotiv, mišljenja da je zahtjvu za identifikacijom i konkretizcijom propisa na koji upućuje blanketna dispozicija udovljeno ako se on navede u obrazloženju presude. Smatra se da je iz odredaba ZKP koje regulišu sadržinu opisa krivičnog djela (član 262. stav 1. tačka 2. i člana 351. stav 1. tačka 1.) proizilazi da je u opisu djela potrebno navesti samo činjenice i okolnosti koje predstavljaju obilježja konkretnog krivičnog djela, kao i druge okolnosti, ili činjenične prirode, koje su potrebne da se krivično djelo što tačnje odredi.

Na savjetovanju je usvojen naprijed navedeni zaljučak sa slijedećim argumentima:

Prema članu 357. stav 6. i 7. ZKP sud je dužan da u obrazloženju presude iznese razloge za svaku tačku presude a kad je u pitanju primjena krivičnog zakona dužan je da određeno i potpuno iznese kojim se razlozima rukovodi pri rješvanju pravnih pitanja, a naročito pri utvrđenju da li postoji krivično djelo i krivična odgovornost optuženog i pri prmjenjivanju određenih odredaba krivičnog zakonana optuženog i njegovo djelo. Kako kod krivičnog djela sa blanketnom dispozicijom postoji međuzavisnost i neodvojivost blanketne dispozicije i materijalno-pravnog propisa, najčešće nekrivične prirode, na koje se ona poziva (tim propisom se detaljnije određuje biće krivičnog djela) to je neophodno da sud u obrazloženju presude, pored navođenja činjenica i okolnosti koje predstavljaju obilježja krivičnog djela, navede i konkretnije materijalno pravni propis od kojeg zavisi postojanje tog djela i krivična odgovornost njegovog učinioca. Bez toga ne može se vidjeti stav suda pri utvrđivanju da li postoji krivično djelo sa blanketnom dispozicijom i krivična odgovornost optuženog za isto niti zšto se primjenjuje određene odredbe krivičnog zakona na optuženog i njegovo djelo. Zato propust da se u obrazloženju presude navede i konkretizuje propis materijalno pravne prirode od kojeg zavisi postojanje krivičnog djela sa blanketnom dispozicijom predstavlja bitnu povredu odredaba krivičnog postupka iz člana 364. stav 1. tačka 11. ZKP, pošto takva presuda nema razloga kojima se sud rukovodio pri rješavanju parnih pitanja.

Između krivičnih djela neprijateljske propagande iz člana 133. KZ SFRJ i udruživanja radi neprijateljske djelatnosti iz člana 136. KZ SFRJ, moguć je sticaj. Međutim kda se djelo neprijateljske propagande vrši u cilju stvaranja zavjere, bande, grupe ili drugog udruženja iz člana 136. KZ SFRJ, ili radi pristupanja takvom udruženju, ne postoji između ovog djela i djela iz člana 136. stav 1. ili 2. KZSFRJ, već samo krivično djelo udruživanja radi neprijateljske djelatnosti (član 136. stav 1. i 2.) jer se vršenje neprijateljske propagande pojavljuje u ovakvom slučju kao radnja izvršenja krivičnog djela iz člana 136. stav 1. ili 2. KZ SFRJ.

Obrazloženje:

Krivično djelo neprijateljske propagande iz člana 133. KZ SFRJ pojavljuje se kao čest “pratilac” krivičnog djela udruživanja radi neprijateljske djelatnosti iz člana 136. KZ SFRJ. pri tome dva su osnovna odnosa: 1. da učinilac krivičnog djela iz člana 136. KZ SFRJ nezavisno od ovog krivičnog djela izvrši i krivično djelo neprijateljske propagande i 2. da učinilac radnje koje imaju obilježja krivičnog djela neprijateljske propagande iz člana 133. KZ SFRJ, preduzima u cilju stvaranja udruženja u smislu člana 136. KZ SFRJ (tada prethodi stvaranju udruženja) ili u cilju negovog proširenja novim članovima ili u cilju učvšćenjaveć postojećeg (stvorenog) udruženja. Nema sumnjeda će u prvom slučaju postojali realni sticaj između krivičnog djela udruživanja radi neprijateljske djelatnosti iz člana 136. KZ SFRJ i krivičnog djela neprijateljske propagande izčlana 133. KZ SFRJ. U drugom slučaju, nema sticaja između ovih krivičnih djela, već će postojati samo krivično djeloudruživanja radi neprijateljske djelatnosti iz člana 136. KZ SFRJ. Razlozi za ovo su slijedeći: Radnja krivičnog djela udruživanja radi neprijateljske djelatnosti iz člana 136. stav 1. KZ SFRJ, nije konkretizovana, što nije ni moguće s obzirom na moguće raznovrsne načine izvršenja, već je određena ap straktno “ko stvara...” A pod stvaranjem u smislu člana 136. stav 1. KZ SFRJ “podrazumijeva se svaka djelatnost upravljena na obezbjeđivanje uslova za zajedničku akciju više lica radi vršenja u zakonu određenih krivičnih djela” 1/, odnosno “formiranje zloči načkog udruženja nije neki formalni čin, već jedan proces, skup različitih djelatnosti koje vode stvaranju jedne zločinačke grupe na način koji odgovara najbolje potrebama ilegalnosti, konspiracije i sl.” 2/. Ovo djelo postoji samo kad je udruženje stvoren o već i kad su preduzete radnje koje ulaze u proces stvaranja udruženja. S obzirom da pojam “ko stvara...” nije konkretizovan, postavlja se pitanje da li se pod ovim pojmom podrazumijeva i iznošenje idejnih, političkih i drugih osnova na kojima djelovanje udruženja treba da počiva. Pri tome treba imati u vidu da je teško i zamisliti da će neko lice postati član udruženja u smislu člana 136. KZ SFRJ, odnosno raditi na njegovom stvaranju, a da prethodno ne prihvati idejne, političke i druge osnove na kojima treba da počiva, odnosno ako prethodno ne bude indoktrinirano njime. To dalje znači da je najčešće nužno da lice, koje hoće da stvori udruženje u smislu člana 136. KZ SFRJ, prduzima takve radnje kojim će pridobiti određena lica da i ona rade na stvaranju udruženja, odnosno da postanu njegovi članovi. A u ovim radnjama ima i pozivanja i podsticanja uporenih protiv vrijednosti označenih u članu 133. stav 1. KZ SFRJ ali i zlonamjernog i neistinitog prikazivanja društveno-političkih prilika u zemlji u smislu istog propisa.Dakle, ove radnje ne preduzimaju se samo da bi lica, prema kojima se preduzimaju, prihvatila određene ideje, stavove, program isl. veći dalje od toga - da bi ta lica, prihvatajući ove ideje, stavove, program i sl. radila na stvaranju udruženja, odnosno postali njegovi člnovi za vršenje krivičnih djela predviđenih u čl. 136. stav 1. KZSFRJ. Na taj način ove radnje imaju obilježja krivičnog djela iz člana136. stav 1. KZ SFRJ ulazeći u proces stvaranja udruženja, i krivičnog djela iz člana 133. stav 1. KZ SFRJ ulazeći u rdnje podsticanja i pozivanja, odnosno u radnje kojima se zlonmjerno i neistinito prikazuje društveno-političke prilike u zemlji.

Ove radnje, međutim, mogu se preduzeti (u praksi se i preduzimaju) ne samo radi stvaranja udruženja već i u okviru stvorenog udruženja prema članovima udruženja, radi njegovog očuvanja i učvršćenja, a i prema drugim individualno određenim licima radi proširenja istog, što na karakteru radnji ništa ne mijenja, jer imaju obilježja i jednog i drugog krivičnog djela (iz člana 136. ond. 133. KZ SFRJ).

Prema tome, kad učinilac preduzima radnje u cilju stvaranja udruženja odnosnosno njegovog učvršćivanja ili proširivanja, u smislu člana 136. KZ SFRJ, koje same za sebe imaju obilježja krivičnog djela iz člana 133 KZ SFRJ, onda te radnje predstavljaju radnje izvršenja krivičnog djela iz člana 136. KZSFRJ. Osim toga treba imati u vidu da je i zaštitni objekat kod oba krivična djela kao i kod svih krivičnih djela iz glave XV KZ SFRJ, isti, - društveno uređenje i bezbjednost SFRJ, ista je i posljedica - ugrožavanje zaštitnog objekta stvaranjem opasnosti (apstraktne) za isti. Zbog toga ovdje nema sticaja krivičnih djela, već se radi samo o krivičnom djelu iz člana 136. KZ SFRJ, a ove radnje koje istovremeno imaju obilježja iz člana 133. KZ SFRJ konzumirane su sa radnjama iz člana 136. KZ SFRJ. U drugim slučajevima, tj. kad se ove radnje ne preduzmaju u naprijed navedenom cilju, već nezavisno od toga, postojeće sticaj između krivičnih djela iz člana 136. KZ SFRJ i člana 133. KZ SFRJ.

S obzirom na sve izloženo zauzet je stav naznačen u sentenci.

NA SASTANKU PREDSJEDNIKA KRIVIČNIH ODJELJENJA SAVEZNOG SUDA, REPUBLIČKIH I POKRAJINSKIH VRHOVNIH SUDOVA I VRHOVNOG VOJNOG SUDA, održanom 5. februara 1985. godine u Saveznom sudu jednoglasno su usvojeni

Stvari kupljene novčanim sredstvima pribavljenim krivičnim djelom ne predstavljaju predmete koji su bili namijenjeni za izvršenje krivičnog djela ili koji su nastali izvršenjem krivičnog djela, te se ne mogu oduzeti po članu 69. Krivičnog zakona SFRJ.

Presuda koja je u odnosu na jednog okrivljenog, ili u odnosu na jedno krivično djelo potvrđena ili preinačena, a u odnosu na drugog okrivljenog, odnosno u odnosu na drugo krivično djelo, ukinuta postaje pravosnažna i izvršna, u smislu člana 132. Zakona o krivičnom postupk, te se protv nje mogu izjaviti svi vanredni pravni lijekovi.

Neovjerene fotokopije javne isprave nema. U smislu odredbe člana 113. stav 7. Krivičnog zakona SFRJ karakter javne isprave, niti karakter isprave.

Ako zahtjev za sprovođenje istrage podnijet od strane javnog tužioca ili oštećenog kao tužioca, ne sadrži opis djela iz koga proizilaze zakonska obilježja krivičnog djela (član 158. stav 3. Zakona o krivičnom postupku), postupiće se po odredbama člana. stav 3. Zakona o krivičnom postupku.

1. Članovi 1. stav 2. i 19. Zakona o prometu nepokretnosti Članovi 5,6. i 7. Pravilnika o postupku javnog nadmetanja za prodaju nekretnina u društvenoj svojini

I. Obaveza da se prodaja nepokretnosti iz društvene svojine vrši javnim nadmetanjem, odnosi se i na nekretnine koje su naravi neplodno zemljište.

II. Ništav je ugovor o otuđenju nepokretnosti iz društvene svojine, ako u oglasu o javnom nadmetanju nisu navedeni zemljišno knjjižni podaci o parceli izloženoj prodaji, niti blići uslovi prodaje (početka cijena, način plaćanja kaucije, način i uslovi plaćanja kupovne cijene i sl.)

Dakle, između društvenih pravnih lica se vrši prenos društvenih sredstava, a ne prava raspolaganja koja se konstituišu kod društvenog pravnog lica kome je sredstvo preneseno kada to društveno pravno lice, stekne društveno sredstvo od drugog društveno pravnog lic, na osnovu samoupravnog sporazuma, ugovora ili drugog pravnog posla /član 266. ZUR -a/.

Način sticanja (modus aquirendi) ZUR, a ni bilo koji drugi zakon, izričito ne propisuje, ali se iz odredaba članova 454. stav 1. i 546. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima, može zaključiti da društveno sredstvo, ako se radi o pokretnoj stvari, u momentu predaje na osnovu punovažnog pravnog posl. Kako se i prenos nepokretnih stvari između društvenih pravnih lica, vrši kao prenos društvenih sredstava, a ne prava na ocima, i to u načelu radi spajanja rada i sredstava u proizvodnji i time realizacije prava rada društvenim sredstvima (odnosno radi korišćenja sredstava iz zajedničke potrošnje kao u konkretnom slučaju), logičan je zaključak da i pravo raspolaganja nepoketne stvari društveno pravno lice derivatnim putem stiču u momentu kada stupi u posjed te stvari, na osnovu valjanog pravnog osnova sticanja. kako se ne prenosi pravo raspolaganja između društveno-pravnih lica, već društvena sredstva, to ni upis toga prava u korist novog sticaoca u zemljišnim knjigama ne može imati konstitutivan karakter i vrši se samo radi publiciteta. Nema, prema tome, uslova ni za analognu primjenu pravila iz člana 33. ZOPSO, po kome se pravo svojine na nekretninu, po osnovu pravnog posla, stiče up isom u javnu knjigu.

Radi se naime, o ambalaži kod koje se ne vrši obračun amortizacije, već eventualno samo knjigovodstveni otpis vrijednosti, ako je to predviđeno opštim aktom organizacije udruženog rada (tužilac u ovoj parnici ne tvrdida vrši ni knjigovodstveni otpis vrijednosti ove vrste ambalaže, što znači da je tretira kao predmete sitnog inventara).

Samo kod ambalaže koja ima relativno trajan vijek upotrebe (npr. burad, cisterne, metalne boce), može se govoriti o samostalnom zahtjevu iz ugovora o posluzi, ali ne i kod generičnih stvari kraćeg vijeka trajanja, kakve su nesumljivo i plastične gajbe svih vrsta, pa i one i zrađene od masivne plastike. Zbog toga zahtjev za povraćaj takve ambalaže odnosno za plaćanje njene protuvrijednosti zastarijeva u istom roku u kome zastarijeva i glavni zahtjev. U ovom slučaju zahtjev za povraćaj ambalaže zastarijeva u roku od tri godine iz člana 17. Zakona o zastarjelosti potraživanja, odnosno iz člana 374. ZOO, ako je ugovor o prodaji zaključen poslije 1. oktobra 1978. godine.

S obzirom na specifičnost odnosa u konkretnom slučaju otkaz se ne bi mogao dati u toku grijne sezone, kada davalac pruža usluge grijanja, niti nakon što je davalac usluga otpočeo pripreme za grijnu sezonu, računajući na dotadašnje korisnike usluge, jer bi takav otkaz bio dat u nevrijeme (član 358. stav 3. ZOO). Polazeći od navedenog tuženi nije mogao otkazati ugovor u za mjesec april 1982. godine dostavom otkaza u martu te godine. Ipak tužilac opravdano zahtijeva plaćanje naknade za grijanje sportske dvorane tuženog za taj mjesec.

po kome se može zahtijevati naknada štete koja nastane u obavljanju opšte korisne djelatnosti za koje je pribavljena dozvola nadležnog organa, samo ako šteta prelazi uobičajene granice, dakle, ako je prekomjerna).

Kako se u konkretnom slučaju šteta koju trpi tužilac sastoji samo u smanjenoj osunčanos ti zgrade, otežanom zagrijavanju i povećanoj vlažnosti, ne bi se moglo smatrati da se radi o takvim promjenama uvjera stanovanja koje prelaze uobičajene granice tolerantnosti u savremenoj sredini velikog grada (da se ne radi o prekomjernoj šteti upućuje i okolnost da je po procjeni vještaka, prometna vrijednost stambene zgrade tužioca zbog navedenih nedostataka, relativno malo smanjena), to po ocjeni ovog suda, nisu ispunjeni uvjeti za naknadu štete po naprijed navedenom osnovu.

U konkretnom slučaju nisu ispunjeni uslovi za oslobađanje od objektivne odgovornosti predviđeni u članu 177. Zakona o obligacionim odnosima, pa ni kada bi se dok azalo da su počinjene greške prilikom izrade kompleta injekcije, zbog kojih je došlo do odvajanja igle injekcije. Ne radi se, naime, o uzroku koji se nalazi izvan opasne stvari, već upravo neadekvatna izrada kompleta injekcije čini to sredstvo opasnom stvari prilikom upotrebe. Eventualni propusti proizvođača kompleta ne mogu se smatrati ni radnjom, odnosno propuštanjem trećeg lica, koje bi potpuno ili djelimično otklanjalo objektivnu odgovornost imaoca kompleta injekcije u smislu člana 177. stav 2. i 3. Zakona o obligacionim odnosima, jer i radnja (odnosno propuštanje) trećeg lica, da bi mogla djelovati kao ekskulpacioni razlog u smislu navedenih propisa, mora imati karakteristike vanjskog (eksternog) uzroka koji se nalazi van opasne stvari.

Odgovornost tuženog ne može se otkloniti ni ozivom na odredbu člana 163. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima. Pozivom na tu odredbu otklanja se odgovornost zdravstvene organizacije udruženog rada za uobičajene rizike koje donosi neophodna medecinska intervencija, preduzeta u cilju liječenja oštećenog., izvedena stručno i sa ispravnim instrumentima. Zdravstvena organizacija, međutim, odgovara za štetne posljedice koje nastanu zbog neispravnosti medecinskog pribora (usljed neadekvatne izrade ili istrošenosti) upotreblje nog prilikom medecinske intervencije, po principu uzročnosti i onda kada radnici zdravstvene organizacije nisu bili svjesni ove neispravnosti.

Naime, radnja oštećenog u slučaju djelimičnog oslobađanja odgovornosti imaoca opasne stvari u smislu odredbe člana 177. stav 2. navedenog zakona, kako se to opravdano u reviziji navodi. Međutim, kada je radnja oštećenog skrivljena kao u konkretnom slučaju (prednik tužilaca je nepropisno upravljao zaprežnim vozilom), iako je bila predvidiva i otklonjiva, postoji podijeljena odgovornost (svaka stranka snosi teret odgovornosti ovim djelom kojim je učestvovala u nastanku štete) i imalac opasne stvari se oslobađa odgovornosti srazmjerno dijelu kojim je oštećeni učestvovao u nastanku štete.

Neuzimanje u obzir skrivljenog ponašanja oštećenog u prouzrokovanju štete za koju štetnik odgovara po principu objektivne odgovornosti, samo zato što za štetnika radnja oštećenog nije bila nepredvidiva i neotklonjiva, ne bi bilo u skladu sa odredbama članova 192. stav 1. i 205. ZOO, po kojima se oštećenik koji je pridonio da šteta nastane il i da bude veća nego što bi inače bila, ima pravo samo na srazmjerno umanjenu naknadu, ne izuzimajući pri tom slučaju kada štetnik odgovara po principu objektivne odgovornosti.

18. Član 193. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima

Ne smatraju se uobičajeni m troškovima sahrane troškovi povodom vjerskih pomena nakon sahrane i štetnik nije dužan da ih naknadi. Štetnik je dužan da naknadi samo primjerne izdatke vezane za vjerski ili drugi uobičajeni pogrebni obred na sam dan sahrane.

Neotorno je da su poslovi automehaničara raznovrsni i da se mogu obavljati na razne načine, a tužilac kao vlasnik radnje organizuje posao u radnji, pa se ne mora izlagati poslovima koji ga zamaraju (može se prihvatiti da se tužilc zbog ove posljedice brže zamra kada stoji i kada se kreće, ali ne i tvrdnja tužioca da se umanjeni procenat radne sposbnosti automatski odražava na umanjenje njegove zarade).

Polazeći od utvrđenja da tužilac nije ni djelimično gubio lični dohodak u radnoj organizaciji u kojoj je nastavio rad nakon povrede na radnom mjestu automehaničra kroz period od više godina, ovaj sud nalazi logičnim zaključk koji su izveli nižestepeni sudovi da ni djelimično ne gubi zaradu radeći kao samostalni zanatlija - automehaničar, za koji se posao samoinicijativno opredijelio i zbog toga raskinuo radni odnos.

Neprihvatljivi su navodi revizije da je opšte poznato da automehaničar kome je opšta radna sposbnost umanjena za 10 pošto gubi zaradu u tom obimu, te da se visina naknade mogla utvrditi primjenom člana 223. Zakona o parničnom postupku, jer tužilac nije pružio konkretne dokaze o gubitku zarade (ova odredba se može primijeniti samo kod utvrđenja visine štete kda se utvrdi da stranci pripada pravo na nakndu štete po određenom osnovu, a u ovom slučaju tužilac nije pružio konkretne dokaze o postojanju štete po osnovu izgubljene zarade, a time i da mu pripada pravo na naknadu po navedenom osnovu.

Republičkim propisima (član 218. stav 2. Zakona o prostornom uređenju) predviđena je obaveza vršenja nadzora nad izvođenjem radova putem stručnog nadzora organa samo za investitore građevine u društvenom vlasništvu, a ne i za glvnog izvođača za rdove koje povjeri podizvođaču.

Kako je u postupku utvrđeno da je štetu uzrokovao isključivo prednik tuženog kao podizvođač tužioc, tužiocu glavnom izvođaču pripada pravo da se od tuženog u cijelosti regresira za naknadu štete isplaćenu trećem licu (član 208. stav 1. i 2. ZOO), i pored toga što je propustio da vrši ndzor nad izvođenjem radova povjerenih podizvođaču.

Ratio ovog propisa je da se konstituiše odgovornost prema oštećenom i one organizacije kojoj je povjereno neposredno staranje o zaštiti javnih puteva, te oštećenom olakša naplatu naknade.

Isti ovi razlozi postoje i kod naknade štete prouzrokovane propustima u održavanju javnih puteva, pa se nameće analogna primjena član 99. stav 2. pomenutog zakona i u ovom slučaju. Nesporno je da je prvotuženom povjereno na osnovu ugovora sa SIZ-om za magistralne puteve, održavanje magistralnog puta Jablanica - Mostar, pa prema tome prvotuženi je exlege solidarno odgovoran sa SIZ-om za magistralne puteve za štete prouzrokovane korisnicima puta (analogno odredbi člana 99. stav 2. Zakona o putevima SRBiH), te nije od značaja što je eventuano ugovorom između prvotuženog i SIZ za magistralne puteve odgovornost za štetu drugačije regulisana. Zbog toga se žalbeni navodi u pogledu pomanjkanja pasivne legitimacije na strani prvotuženog ukazuju kao neosnovani.

Republičko javno tužilaštvo u zahtjevu za zaštitu zakonitosti ističe da smatra pogrešnim ovakav pravni stav iz nižestepenih rješenja, te ukazuje na to da je rješenje vanparničnog suda na osnovu koga je dozvoljeno izvršenje, donijeto prije 27. aprila 1983. godine kao dana stupanja na snagu sada vežaćeg Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o stambenim odnosima, objavljenog u “Službenom listu SR BiH”, broj 34/83, zbog čega nalazi da je odluku o prijedlogu za dozvolu izvršenja iz ovog postupka trebalo donijeti prema uslovima iz ranijeg Zakona o stambenim odnosima (“Službeni list SRBiH”, broj 13/74). Kako je prema odredbi član 7. tog ranijeg zakona na osnovu koga je bio donijet izvršni naslov, povjerilac bio dužan obezbijediti dužniku sticanje stanarskog prava na prostorijama koje nudi kao nužni smještaj, kao uslov za prinudno iseljenje dužnika, Republičko javno tužilaštvo smatra da je bio osnovan prigovor dužnika protiv rješenja o izvršenju od 7. maja 1984. godine i da su stoga nižestepeni sudovi u pobijanim rješenjima pogrešno primijenili navedenu odredbu materijalnog prava kada su prigovor dužnika odbili. Ovaj sud smatra da je pogrešan pravni stav izražen u zahtjevu za zaštitu zakonitosti i da je stoga neosnovano pobijanje nižestepenih rješenja zbog pogrešne primjene materijalnog prava.

Naime, u slučajevima kao što je ovaj ne radi se oštećenom prvu na nužni smještaj kakv im a u vidu odredba član 7, ranijeg zakona iz 1974. godine, iako je to pravo priznato izvršnim naslovom, nego o obavezi trajne prirode da raniji nosilac stanarskog prava isprazni stan, uz uslov da mu bude obezbijeđen nužni smještaj. Sadržaj tog uslova je (i prije i poslije stupanja na snagu Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o stambenim odnosima objavljenog u u “Službenom listu SRBiH”, broj 34/83, neposredno propisivao zakon, a mjerodavan je onaj zakonski propis koji je na snazi u vrijeme kada se izvršenje zahtijeva, odnosno provodi. Pri tome se ističe da bi bilo neopravdano nejednako postupanje prema licimaobaveznim za iseljenje zavisno od toga da li je sudska odluka, na osnovu koje se traži prinudno izvršenje iseljenjem iz stana, bila donijeta prije ili nakon stupanja na snagu noveliranog zakona iz 1983. godine u situaciji kada se izvršenje u ova slučaja provodi za vrijeme važenja tog zakona. U prilog zauzimanja takvog pravnog stava, po ocjeni ovog suda idu i razlozi cjelishodnosti, jer bi prihvatanjem shvatanja kakvo je izraženo u zahtjevu za zaštitu zakonitosti, značajan broj odluka kojima se nalaže iseljenje ostao neizvršen.

U vrijeme donošenja odluke o razvodu braka prema utvrđenju nižestepenih sudova postojali su uslovi za izdržavanje predviđeni u članu 239. Porodičnog zakona (tužiteljica je bila bez sredstava za život i nezaposlena), međutim nižestepeni sudovi su propustili da utvrde činjenice značajne za ocjenu da li su ti uslovi bez prestanka trajali do zaključenja glavne rspra ve u parnici za izdržavanje.

Naime, ugovorom o doživotnom izdržvanju zaključenim nakon razvoda braka tužiteljica se obavezala da će brinuti o ocu tuženoga i njegovoj supruzi, a otac tuženog se obavezao da joj ostavlja u vlasništvo i posjed polovinu svojih nekretnina. Ukoliko je tužiteljica zaključenjem nvedenog ugovora istim u vezi ostvarivanjem prihoda od nekretnina koje su joj predate u posjed, bila u mogućnosti da ostvaruje dovoljno sredstava za izdržavanje, neovisno od okolnosti što je kasnije taj ugovor raskinut, ne bi se sticali uslovi pod kojima tužiteljici pripada pravo da zahtijeva izdržvanje u smislu odredbe člana 240. stav 2. Porodičnog zakona, jer u nvedenom slučaju uslovi za izdržavanje predviđeni odredbom člana 239.

Porodičnog zakona koji su postojali u vrijeme razvoda braka nisu bez prestanka trajali do zaključenja glavne rasprave u ovoj pravnici.

Izuzetno, članom 219. Zakona o vodama propisano je da naplatu naknade za pojedine vodoprivredne usluge vrši opštinski organ uprave nadležan za prihode, ali samo kada su obveznici individualni poljoprivredni proizvođači.

Rješenjem tužiteljice o zaduženju tuženoga od 22. marta 1982. godine je samo prividno, po spoljnim obilježjima, upravni akt ali to nije po svojoj suštini (član 6. stav 2. Zakona o upravnim sporovima). dakle, tužiteljica je umjesto rješenja mogla tuženome isplatiti fakturu radi plaćanja naknade za vodoprivredne usluge jer je u pitanju obligaciono pravni odnos, o kojem u slučaju spora odlučuje redovni sud (član 1. Zakona o parničnom postupku).

No, u slučaju da etažni vlasnici ne postignu sporazum o “opravkama” i “prepravkama” tada će na prijedlog jednog od njih nadležni sud u vanparničnom postupku odlučiti “da li će se izvršiti određene opravke, odnosno prepravke, vodeći računa o tom da li su takve opravke odnosno prepravke cjelishodne ili opravdane (člana 14. stav 3). Po tom zakonu se pod “Prepravkom” podrazumijeva pred gradnja, dogradnja i nadzidivanje ili rekonstrukcija posebnog dijela zgrade (član 13. stav 1). Isto značenje imaju ovi termini i u članu 14. kada se odnose na zajedničke dijelove zgrade, jer zakon ne čini izuzetak, pa iz ovog proizilazi da bi sud u vanparničnom postupku mogao konstituisati i pravo preuređenja potkrovlja u korist jednog etažnog vlasnika ako ocijeni da su takve preinake “cjelishodne ili opravdane (član 14. stav 3), bez obzira što se time protive ostali etažni vlasnici, jer se i pravo svojine, mada najšir pravo na stvar, može vršiti samo “u skladu sa prirodom i namjenom stvari, te u skladu sa društvenim interesoom određenim zakonom” (član 4. stav 1) Zakona o osnovnim svojinsko pravnim odnosima (“Službeni list SFRJ”, broj 6/80).

U pravu raspolaganja ovlaštenog društvenog pravnog lica u čijim se sredstvima nalaze zajedničke prostorije i zgrade u društvenoj svojini, sadržano je i pravo pregradnje, i nadgradnje pa ga ne treba posebno konstituisati. Ali za vršenje toga prava je potrebno odobrenje nadležnog organa upravekoji u postupku dvanja odobrenja utvrđuje da li postoje urbanističko građevinske pretpostavke za takav zahvat i da li se njima vrijeđaju prava trećih lica pa i nosilaca stanarskog prava.

Prava nosilaca stanarskog prava da koriste zajedničke dijelove zgrade ne mogu uživati veću pravu zaštitu od prava zajedničkog korištenja ili prava zajedničkog vlasništva koje pripada etažnim vlasnicima na zajedničke dijelove zgrade kada oni stanuju u vlastitim stanovima, pa kad sud može i bez saglasnosti etažnih vlasnika konstituisati pravo na dogradnju, odnosno pravo preuređenja zajedničkih tavanskih prostorija, u korist jednog od njih kada je to “cjelishodno ili opravdano” ukoliko prije može nadležni organ uprave dati odobrenje za nadogradnju, ili preuređenje potkrovlja nosiocu prava raspolaganja na zajedničkim dijelovima zgrade u društvenoj svojini.

Upravni sud BiH nije, međutim, sa tog stanovišta cijenio odobrenje za preuređenje tavanskih u stambene prostorije dato “Sarajevostanu”, već je apsolu tirizajuća prava nosilaca stanarskog prava izveo zaključak da se odobrenje za preuređenje potkrovlja ne može dti bez saglasnosti svih nosilaca stanarskog prava.

Da li će rešenje kojim se oglasio mesno nenadležnim dostaviti tuženom zajedno sa tužbom, tako da ovaj može u žalbi protiv rešenja isticati ugovorenu mesnu nadležnost ili će d ostaviti rešenje o nadležnoti samo tužiocu i po pravosnažnosti rešenja ustupiti predmet sudu opšte mesne nadležnosti? Prethodno ispitivanje tužbe vrši predsednik veća pre dostavljanja tužbe tuženom. U okviru ispitivanja tužbe može doneti i rešenje, kojim se sud oglašava mesno nenadležnim (član 282. stav 2. ZPP). U takvom slučaju će rešenje o nenadležnosti dostaviti samo tužiocu (član 344. stav 2. ZPP) i po pravosnažnosti rešenja predmet ustupiti sudu opšte mesne nadležnosti. 1.4. Da li sud, koji je na osnovu člana 496. ZPP doneo odluku o sporu bez zakazivanja ročišta, donosi odluku o parničnim troškovima i bez zahteva stranke u tužbi odnosno u odgovoru na tužbu i na osnovu koje odredbe ZPP? Odluka o sporu bez zakazivanja ročišta po članu 496. ZPP je izuzetak od pravila iz člana 4. ZPP. Ako su ispunjeni uslovi iz člana 496. ZPP predsednik veća može odlučiti o sporu bez zakazivanja ročišta, ali to nije dužan učiniti. Parnične stranke su ovlaštene tražiti naknadu parničnih troškova, ako njihovu naknadu nisu traž ile u tužbi odnosno u odgovoru na tužbu, ali zahtev za naknadu troškova moraju podneti sudu u roku od 15 dana po prijemu presude (uporedi član 164. stav 7. ZPP). 1.5. Da li je dopuštena tužba za utvrđivanje prava davanja stana na korišćenje između društveno pravnih lica na koje se primenjuju pravila o postupku u privrednim sporovima ili se o tom zahtevu može suditi samo kao o prethodnom pitanju u postupku po tužbi za iseljenje lica koje koristi stan po opštim pravilima parničnog postupka? Tužba za utvrđenje prava davanja stana na korišćenje između subjekta iz čl. 489. tačka 1. ZPP je pod uslovima iz člana 187. stav 2. ZPP dozvoljena (član 187. stav 1. ZPP). 1.6. Da li će sud kome je podnesena protivtužba za koju je stvarno nadležan viši sud, protivtužbu odbaciti za to što nisu ispunjeni uslovi za njeno podnošenje (član 189 PP), ili će postupiti na drugi način? Pošto je protivtužba samostalna u odnosu na tužbu, sud će se oglasiti stvarno nenadležnim za suđenje o protivtužbi i po pravosnažnosti tog rešenja deo spisa koji se odnosi na protivtužbu ustupiti svarno nadležnom sudu na meritorno odlučivanje. 1.7. Da li je drugostepeni sud dužan uvažiti žalbu ako je tuženi priznao visinu glavnice i kamatnu stopu i donesena je presuda, ali ne na osnovu priznanja kojem je usvojem zahtev u pogledu glavnice i kamate po kamatnoj stopi iz odluke SIV -a, a u žalbi navedena tek prvi put tvrdnja da se ne radi o potraživanju iz ugovora o privredi? Drugostepeni sud će uvažiti žalbu i preinačiti prvostepenu presudu, ako je ta tvrdnja nesporna i odbiti tužbeni zahtev za kamatu preko kamatne stope iz čl. 277/I ZOO, jer na povredu materijalnog prava žalbeni sud pazi po službenoj dužnosti (član 365. stav 2. ZPP). 1.8. Da li se u sporovima iz autorskih prava, te sporovima koji se odnose na zaštitu i li upotrebu izuzima i tehničkih unapređenja, uzoraka, modela, žigova ili pravo na upotrebu firme odnosno imena, u kojima se u smislu člana 43. stav 2. ZPP uvek sudi u veću, primenjuju odredbe ZPP -a o postupku u sporovima male vrednosti (glava 30. ZPP)? Primenuju se. Ovo iz razloga što odredbama ZPP nije predviđeno drugačije (čl. 457. i 459. ZPP). Okolnost što je u tim sporovima dozvoljena revizija (Član 497. stav 2. ZPP) da se sudi u veću (član 43. stav 2. ZPP) pravno nije odlučna. naime, odredbom člana 43 stav 2. ZPP -a u autorskim i sličnim sporovima sudi se u veću bez obzira na vrednost spora, a prema članu 497. stav 2. ZPP u tim sporovima revizija je uvek dopuštena. No sve to ne utiče na okolnost koji posebni postupak iz trećeg dela ZPP treba primenit i. 1.8. Da li ima mesta primeni člana 491. ZPP u sporu tužioc protiv: 1) OOUR - nosioca prava dodele stana na korišćenje radi utvrđenja prava stana na korišćenje i 2) fizičkog lica - nosioca stanarskog prava - radi iseljenja i predaje tog stana tužiocu? U tom sporu nema materijalnog suparničarstva u smislu člana 196. stav 1. tačka 1. ZPP. jer tuženi nisu u pravnoj zajednici niti se njihova prava odnosno obaveze zasnivaju na istom činjeničnom i pravnom osnovu, pa stoga nema mesta primeni člana 491. ZPP. 1.9. Da li se odredba člana 492. ZPP o izabranoj mesnoj nadležnosti prema mestu ispunjenja ugovora (forum solutionis) odnosi na slučajeve naknade štete zbog neurednog izvršenja ugovora kao npr. usled a) manjka dela robe u transportu b) oštećenja djela robe u transportu c) manjka ili gubitka cele pošiljke robe u transportu? Odnosi se jer pojam neizvršenja ugovora iz člana 492. ZPP obuhvata i takvo neuredno izvršenje. 1.10. Da li je sud dužan utvrđivati po službenoj dužnosti činjenice o postojanju pretpostavki za primenu odredbe iz člana 492. ZPP -a i kad tužilac u tužbi nije naveo mesto gdje je po sporazumu stranaka tuženi dužan izvršiti ugovor, a to nije vidljivo ni iz isprava priloženih uz tužbu? Za sporove navedene u članu 492. ZPP -a pored suda opšte mesne nadležnosti, mesno nadležan je i sud mesta gdje je prema sporazumu stranaka tuženi dužan izvršiti ugovor. Da li takav sporazum postoji ili ne, sud ocenjuje samo na temelju navoda u tužbi i na temelju činjenica koje su sudu poznate (član 15. stav 2. ZPP -a)- 2. ZAKON O IZVRŠNOM POSTUPKU 2.1. Da li sud može uvidom u sudski registar utvrditi da je u predlogu za izvršenje označeni novi dužnik pravni sledbenik dužnika iz izvršne isprave, a da ne poziva poverioca da dostavi ispravu iz člana 22. ZIP? Može, ako u interesu ekonomičnosti smatra da je svrsishodno ali o tome može ostaviti traga u spisu, npr. fotokopiju isprave tako da drugostepeni sud može kontrolirati pravilnog i tačnost u sudski registar. 2.2. Prema odredbi člana 59. tav 1. tačka 2. Zakona o izvršnom postupku, nakon što je izvršenje provedeno, dužnik može sudu podneti predlog za protivizvršenje, zahtevajući da mu poverilac vrati ono što je izvršenjem dobio, kada je u toku izvršnog postupka namirio poveriočevo potraživanje, pa je provođenjem rešenja o izvršenju poveriodu dvostruko plaćen isti iznos. Da li dužnik može predlogom za protivizvršenje, pored iznosa koji je poveriocu dvostruko plaćen, (dobrovoljno ili izvršnim putem), tražiti i kamate na iznos za koji se traži protivizvršenje? Dužnik nemože predlogom za protivizvršenje tražiti i kamate na iznos za koji se traži protivizvršenjem. 2.3. Da li poverilac mora u predlogu za izdavanje rešenja o izvršenju navesti broj deviznog računa za dužnika i naziv poslovne banke (analogna primena člana 198. ZIP)? Poverilac nije dužan da u predlogu za izdavanje rešenja o izvršenju navede broj dužnikovog deviznog računa. Zakon o izvršnom postupku to ne predviđa. Dužan je da navede samo poslovnu banku, kod koje ima dužnik devizni račun (član 208. ZPP). 3. STEČAJ 3.1. Da li garantirani lični dohodak radnika stečajnog dužnika i naknada štete za povredu na poslu u smislu člana 190. stav 2. Zakona o sanaciji i prestanku organizacija udruženog rada (“Službeni list SFRJ”, br. 41/80...7/85) mogu biti isplaćeni iz novčanih sredstava koja će e obezbediti u stečajnoj mas i pre nego što se izvrši glavna deoba? Pošto se iz deobene mase prioritetno isplaćuju samo lični dohoci radnika stečajnog dužnika u visini zajamčenih ličnih dohodaka do dana otvaranja postupka stečaja i naknade štete za povredu na radu koju je radnik pretrpeo kod dužnika pre dana otvaranja tog postupka (član 190. stav 2. Zakona o sanaciji i prestanku organizacije udruženog rada - “Službeni list SFRJ”, broj 41/80, 58/80, 25/81, 68/81, 28/83, 20/84 i 7/85) ovi dugovi stečajnog dužnika mogu se izmiriti iz deobene mase pre pristupanja glavnoj deobi, ako ima dovoljno sredstava za isplatu svih poverioca iz člana 190. stav 2. Zakona o sanaciji... u celosti. Pre izmirenja ovih dugova iz deobene mase izdvojit će se iznos potreban za isplatu troškova postupka stečaja (član 188. Zakona...). 3.2. Nakon otvaranja stečajnog postupka stečajni poverilac - OOUR u sastavu iste radne organizacije u kojoj je i OOUR stečajni dužnik zaključio je sporazum sa svim ostalim stečajnim poveriocima o preuzimanju sredstava, prava i obaveze stečajnog dužnika i obaveze da svim ostalim poveriocima isplati u celosti potraživanja prijavljena i utvrđena u postupkus tečaja. Takav sporazum sa dokazima da je poverilac već isplatio potraživanja ostalih poverilaca, podnet je stečajnom veću radi odobrenja. Postavlja se pitanje, da li je takav sporazum u skladu sa Zakonom o sanaciji i prestanku organizacije udruženog rada, odnosno da li stečajno veće može odobriti takav sporazum i nakon toga zaključiti stečajni postupak? Može, jer Zakon o sanaciji i prestanku organizacija udruženog rada takav način ne zabranjuje. 4. ODGOVORNOST ORGANIZACIJE UDRUŽENOG RADA 4.1. Kad se dve radne organizacije koje u svom sastavu nemaju OOUR -a udruže u novu radnu organizaciju, da li nova radna organizacija i osnovne organizacije u njenom sastavu odgovaraju za obaveze udruženih radnih organizacija koje su nastale do momenta udruživanja u novu radnu organizaciju po principu solidrne odgovornosti prema odredbama o odgovornosti po Zakonu o udruženom radu, ili je odgovornost prešla jedino na odgovarajuće OOUR? Za obaveze radnih organizacija koje su nastale do momenta njihovog udruživanja u novu radnu organizaciju u kojoj su zadržale svojstvo OOUR, odgovaraju odgovarajući OOUR -i po principu odgovornosti pravnih sledb enika s obzirom da je došlo do izmene jedino u njihovom statusu (član 258. ZUR). 5. UGOVORI O PREVOZU 5.1. Da li je primalac stvari u cestovnom prevozu robe dužan platiti prevoziocu naknadu za prevoz ako preuzme pošiljku i tovarni list (ako je izdan) i pored tvrdnje da je u ugovoru između prevozioca i pošiljaoca u pogledu plaćanja prevoznih troškova (i visine) što drugo određeno (član 659. stav 2. član 670. ZOO)? Primalac stvari prilikom preuzimanja stvari, dužan je prevoziocu uvek platiti prevozne troškove, koje prevozilac zahteva. Teret dokaza da je prevozilac sa pošiljaocem stvari što drugo ugovorio u pogledu obaveza plaćanja vozarine i drugih naknada i visine, je na primaocu, s tim što se pod plaćanjem podrazumeva i polaganje pologa za sporni iznos kod suda. Ovo zato što prema odredbama člana 659. stav 2. u vezi sa članom 670. ZOO -a, ako u tovarnom listu nije navedeno da pošiljalac plaća naknadu za prevoz i ostale troškove u vezi sa prevozom, zakonska je pretpostavka (presumptio iuris) da je pošiljalac uputio prevoziocu da ih naplati od primaoca. 5.2. Da li je pretprevoznik u cestovnom prometu (član 107. stav 3. ZUPCP) ugovorna stranka iz ugovora o prevozu? Potprevoznik iz člana 107. stav 3. ZUPCP nije ugovorna stranka iz ugovora o prevozu. No kada kao drugi prevoznik preume od prvog prevoznika s pošiljkom i tovarni list i upiše se u tovarni list kao prevoznik (član 677. stav 2. ZOO) postaje time ugovorna stranka iz ugovora o prevozu. 5.3. Da li je tužba preuranjena ako je imalac prava podneo reklamaciju a nije na zahtev železnice dostavio železnici originalnu dokumentaciju na kojoj zasniva svoj odštetni zahtev (uz reklamaciju je dostavljena čitljiva dokumentacija u fotokopiji)? Tužba nije preuranjena ako je imalac prava (tužilac) pre tužbe, a u zakonskom roku, železnici podneo reklamaciju zbog štete usled manjka ili gubitka stvari u toku prevoz uz koju je priložio fotokopije dokumentacije koju treba dostaviti železnici na osnovu člana 32. Tarife za prevoz stvari na jugoslovenskim železnicama. Ovo stoga što imalac prava na osnovu člana 77. Zakona o ugovorima o prevozu u železničkom prometu svoje tražbine iz ugovora o prevozu može ostvariti podnošenjem reklamacije prevoziocu u pismenom obliku na način predviđen tarifom, ili podnošenjem tužbe sudu, ako prevozilac u roku od 30 dana nakon reklamacije ne isplati odštetu. Članom 32. navedene Tarife ne propisuje se kao uslov za reklamaciju i rešavanje o njoj dostavljene isprave u originalu već železnica može uslovljavati isplatu (već rešene reklamacije) dostavom originalne dokumentacije (član 32. stav 3. i 4. Tarife). 6. KAMATE 6.1. Ako je izdatamenica kao sredstvo obezbeđenja plaćanja, pa ista bude eskontovana kod banke pre njene dospelosti, da li poveriocu pripada zatezna kamata i za koje vreme? Ako je izdata menica po zakonu o ob ezbeđenju plaćanja između korisnika društvenih sredstva imalac menice koji ju je eskontirao ima pravo na kamatu do dospelosti odnosno do realizacije menice. 6.2. Da li imaocu menice pripada protiv trasanta odnosno indosanta pod uslovom iz člana 85. Zakona o me nici zatezna kamata i po kojoj stopi? Imaocu menice pripda pravo na kamatu po članu 214. ZOO, a po kamatnoj stopi iz člana 277. stav 1. ZOO. 6.3. Ako propustom poverioca menica osiguranja nije realizovana u roku dospelosti, da li poverilac ima pravo na zateznu kamatu nakon dospeća obaveze iz menice kao sredstva obezbeđenja plaćanja? Prestaje pravo poverioca na zatezne kamate koje teku od dospeća obaveze iz dužničko-poverilačkog odnosa, onoga dana kada je dospela za naplatu menica koju je dužnik dao poveriocu radi obezbeđenja plaćanja (člana 325. stav 1. i člana 326. stav 2. ZOO). 6.4. Da li je dozvoljeno u toku postupka u privrednom sporu za isplatu glavnice sa zateznom kamatom kao sporednim potraživanjem, kada mu glavnica bude plaćena u toku spora da izvrši obračunavanje kamate i da na obračunati iznos kamate traži procesnu kamatu od momenta kada je tako precizirano traženje postavio kao tužbeni zahtev? Dozvoljeno je (član 279. stav 2. ZOO). 6.5. Da li poveriocu koji kapitalizira svoje trajno potraživanje pripada kamata na kapitalizirani iznos od podnošenja tužbe do isplate? Pripada, jer je i ovo potraživanje dospelo u smislu člana 326. stav 1. ZPP u vezi sa članom 279. stav 3. ZOO (procesna kamata). 6.6. Da li će se za određivanje stope zatezne kamate na kreditne odnose po ugovorima o kreditu između i organizacije udruženog rada koje obavljaju privrednu delatnost u slučaju kašnjenja sa otplatom kredita primenjivati stopa zatezne kamate po odluci SIV -a o kamatnoj stopi zatezne kamate, ili ona kamat na stopa koja je ugovorena ugovorom o kreditu? Takav ugovor je ugovor u privredi u smislu člana 25. stav 2. ZOO u vezi sa tačkom 11. Odluke o jedinstvenoj klasifikaciji delatnosti (“Službeni list SFRJ”, br. 34/76...68/84), pa se s tim u vezi ima primeniti stopa zatezne kamate po odluci SIV -a. 6.7. Da li može poverilac novčanog potraživanja iz ugovora u privredi zahtevati u posebnoj parnici razliku zateznih kamata, ako je pravosnažno završena parnica u kojoj mu je dosuđeno potraživanje i manja stopa zateznih kamata (koliko je u toj ranijoj parnici i zahtevao) nego što mu pripada po propisu? Poverilac može u posebnoj parnici zahtevati razliku zateznih kamata na koju ima pravo, jer po toj razlici nije raspravljano, ni suđeno u ranijoj parnici, pošto u tom delu zahtev i nije bio postavljen. Ne može se ni smatrati da se poverilac - organizacija udruženog rada - time što u ranijoj parnici nije tražila svu zateznu kamatu na koju ima pravo, odrekla ovog dela potraživanja. 6.8. Od kada teče zatezna kamata na nominalno povišeni novčani iznos tužbenog zahteva, kada se visina naknade štete određuje prema cenama u vreme donošenja sudske odluke pozivom na odredbu član 189. stav 2. ZOO? Zatezna kamata teče i na nominalno povišeni novčani iznos od dana nastanka štete (Član 186. ZOO). Ovo radi toga jer tužilac nominalnim povišenjem tužbenog zahteva na osnovu člana 189. stava 2. ZOO samo izjednačava njegovu realnu visinu sa realnom visinom štete. 6.9. Da li otvaranjem postupka redovne likvidacije kamate prestaju teći protiv likvidacionog dužnika? Otvaranjem postupka redovne likvidacije prestaju teći kamate protiv likvidacionog dužnika (član 151. u vezi sa čl. 207. i 208. Zakona o sanaciji i prestanku OUR: “Službeni list SFRJ”, broj 41/80...7/85). 7. ZASTARELOST 7.1. Kada počinje teći vreme zastare ako dužniku nije bila poznata niti mu je mogla biti poznta cena robe ili usluge, a faktura mu nije bila dostavljena? Vreme zastare potraživanja počinje teći po članu 361. ZOO 16. dana od dana kada je roba isporučena ili usluga izvršena, ako zakonom nije drukčije određeno. 8. REGRES 8.1. Organizacija udruženog rada - komisionar - nije mogla ispuniti kupoprodajni ugovor zaključen sa inostranom firmom za račun svog komitenta, jer joj komitent svojom krivicom nije na vreme isporučio robu, te je stranoj firmi morala isplatiti naknadu štete u stranoj valuti. Da li može u regresnoj parnici komisionar zahtevati naknadu u stranoj valuti ili samo u dinarima? Organizacija udruženog rada - komisionar - ima pravo u regresnoj parnici zahtevati plaćanje u stranoj valuti. 8.2. Da li inostrana organizacija socijalnog osiguranja ima pravo da od tuženog (zajednice osiguranja imovine i lica ili OUR) potražuje ukupnu štet tj. ona iznos koji je isplatila na ime penzije bez odbitka doprinosa koji su joj uplaćeni na ime penzijskog i invalidskog osiguranja i bez obzira na dužinu navršenog penzijskog staža ili joj pripada samo stvarna šteta koju trpi nakon odbitka doprinosa koje je osiguranik uplatio za vreme svog radnog veka? Visina štete inostrane organizacije socijalnog osiguranja utvrđuje se po odredbama međunarnodnog ugovora sklopljenog između SFRJ i države tužioca. Ukoliko međunrnodni ugovor nije sklopljen, visina štete utvrđuje se po propisima države tužioca (čl. 2,3. i 4. Zakona o uređenju sukoba zakona sa propisani ma drugih država u određenim odnosima - “Službeni list SFRJ”, br. 43/82 i 72/82). 9. UGOVOR O GRAĐENJU 9.1. Može li naručilac i za odnoe nastale pre stupanja na snagu ZOO kod ugovora o građenju osnovano tražiti od izvođača radova naknadu radi otklanjanja skrivenih nedostataka koji su se pokazali posle isteka garantnog roka? Može, kada su ispunjeni uslovi iz člana 641. u vezi sa čl. 615 -617. ZOO, jer se u takvom slučaju radi o obligacionim odnosima na koje se odnosi načelni stav br. 5/83 zauzet na Zajedničkoj sednici SS, vrhovnih sudova republika i pokrajina i Vrhovnog vojnog suda, dana 14. i 15. decembra 1983. godine. 9.2. Da li izvođač radova može protiv investitora isticati prigovor poskupljenja reprodukcionog materijala do kojeg je došlo u vreme zamrznutih cena i uprkos zabrani povećanja cena, a ta poskupljenja su isticala na ugovornu cenu? Izvođač ne može tražiti da mu investitor plati razliku u ceni koja je prouzrokovana poskupljenjem materijala uprkos propisu o zamrzavanju cena. Izvođač koji je za reprodukcio ni materijal platio višu cenu može tražiti povraćaj razlike (analogno članu 463. ZOO). 9.3. Da li je moguće uzeti u obzir troškove života (lični dhoci) kod određivanja klizne skale obzirom na odredbu iz člana 397. ZOO? Moguće je, ako je povećanje troškova nastupilo usled izvanrednih događaja (vidi posebnu uzancu za građenje broj 25. i odredbe članova 636. i 1107. u vezi sa članom 21/II ZOO). 9.5. Da li se u slučaju propuštanja roka iz člana 647. stav 4. ZOO odbija tužbeni zahtev ili odbacuje tužba? Tužbeni zahtev se odbija. 10. ZAKON O OBLIGACIONIM ODNOSIMA - OSTALO 10.1. Kada prodavac ne može tražiti da mu kupac naknadi plaćeni porez na promet proizvoda? Kada je prodavac bio u obavezi da plati porez na promet jer ga kupcu nije obračunao uprkos tome što od njega nije primio izjavu iz člana 6. stav 1. tačka 1. do 7. zakona o oporezivanju proizvoda i usluga u prometu (“Službeni list SFRJ”, br. 33/72...71/84) pre izvršenog prometa (član 6. stav 5. istog zakona), plaćanje ovog poreza ne može naknadno prebaciti na kupca (Čl. 12. i 22. stav 1. i 2. tač. 1. i 2. istog zakona, član 262. stav 1. ZOO). Napomena: Vidi prečišćeni tekst “Službeni list SFRJ”, broj 43/83), član 6. stav 1. tač. 1 -8, i stav 5; član 13. i član 23. stav 1. i 2. tač. 1. i 2. 10.2. Da li je banka subjekt ugovora u privredi? Banka može biti subjekt ugovora u privredi ako su ispunjeni uslovi iz stava 2. člana 25. ZOO. 10.3. Da li je ostao na snazi fiksni ugovor o prodaji, kojim se obaveza plaćanja cene u određenom roku ugovorena kao bitan sastojak ugovora (član 125. ZOO), ako je prodavac dva dana po isteku roka za laćanje cene primio menicu datu kao sredstvo obezbeđenja plaćanja između korisnika društvenih sredstava, koju je naplatio 2 meseca kasnije, a nije obavestio dužnika da zahteva ispunjenje ugovora? Opisanim ponašanjem (primitkom menice) prodavac je ispoljio volju da zahteva ispunjenje ugovora, pa se njegovo ponašanje može podvesti pod situaciju koju ima u vidu član 125. stav 2. ZOO, osim ako iz drugih okolnosti slučaja proizilazi da poverilac nije hteo ispunjenje ugovora. 10.4. Da li na primljeni avans primalac ima pravo zadržavanja i da li se može namiriti tim iznosom kad protekne vreme zastarelosti za njegova novčana potraživanja (član 289. ZOO) kao založni poverilac? Ne može, jer novac nije objekt prava retencije (Član 286. stav 1. ZOO). 10.5. Da li sud pazi po službenoj dužnosti na protek roka za ulaganje prigovora na kvalitet stvari? Sud ne pazi na protek roka za ulaganje prigovora na valitet stvari po službenoj dužnosti. 10.6. Da li odredbe člana 768. i član 769. stav 1. ZO O koje se odnose na stečaj, treba rpimeniti i na slučaj otvaranja postupka redovne likvidacije? Te odredbe treba primeniti i za slučaj otvaranja postupka redovne likvidacije, jer je u članu 208. stav 1. Zakona o sanaciji i prestanku OUR, propisano da se odredbe tog zakona koje se odnose na pravne posledice otvaranja stečaja, primenjuju i na postupak redovne likvidacije, ako drugim odredbama tog zakona nije drugačije određeno. 11. MENICA 11.1. Da li poverilac - imalac menice koja je protestovana treba da izvrši noti fikaciju u smislu člana 44. Zakona o menici protestovana zbog neisplate? Imalac menice po zakonu o obezbjeđenju plaćanja između korisnika društvenih sredstava treba da u slučaju protestiranja menice izvrši notifikaciju u smislu člana 44. Zakona o menici. Notificirati mora samo svome indosantu, a ne avalisti i trasantu koji je istovremeno i trasat i kao takav glavni menični dužnik. Pitanje naknade štete je faktičko pitanje koje zasivi od svakog pojedinačnog slučaja. 11.2. Može li indosatar koji je propustio da zatraži amortizaciju menice da zahteva plaćanje od trasanta s kojim nije u dužničko-poverilačkom odnosu? Imalac menice koji je propustio da zatraži amortizaciju izgubljene menice ne može zahtevati od trasanta - izdavaoca menice - s kojim nije u neposrednom dužničko-poverilačkom odnosu bilo kakvu naknadu pa ni po pravilima o sticanju bez osnova. 12. DEVIZNO POSLOVANJE 12.1. Kad sud utvrdi da radi promene deviznih propisa u oblasti deviznog i kreditnog poslovanja sa inostranstvom i radi nefunkcionisanja deviznog tržišta, korisnik deviznog kredita po ugovoru o kreditu zaključenom sa poslovnom bankom, nije bio u stanju vratiti anuitete na dan dospeća u devizama niti je to bio u stanju na dan presuđivanja, da li će glasiti odluka suda na plaćanje u devizama kao što je bio ugovoreno, u dinarima ili u dinarskoj protuvrednosti dugovanih deviza? U takvom slučaju presuda će glasiti na devize. Okolnost da dužnik nema deviza, nije od značaja u parničnom postupku. To je stvar izvrđšnog postupka. 12.2. Da li nakon stupanja na snagu Odluke SIV -a o reprogramiranju deviznih obaveza organizacija udruženog rada, garancija izdata prema uslovima ugovora obavezuje i garanta (davaoca garancije) prema novim rokovima vraćanja kredita? Pošto je rok za otpatu kredita reprogramiran odlukom SIV -a, garancija deli studbinu reprogramiranog duga. Banka je jamac i platac iz člana 1004/IV ZOO. 12.3. Kad se između poslovne banke i OUR -a ugovori da se vraćanje dinarskog kredita deviznog porekla vrši u dinarima prema kursu strane valute na dan dospjeća anuiteta, da li se ovakva ugovorna odredba smatra ništavom (član 103. u vezi sa članom 394. ZOO)? Ovakva odredba nije ništava. Naime, ukoliko su dinarska novčana sredstva iz ugovora o kreditu deviznog porekla, odnosno ukoliko se davaoc kredita. poslovna banka - u odnosu na stranog kreditora javlja kao komisionar OUR -a korisnik stranog kredita pretvorenog u dinare, ovakvom kreditnom odnosu treba dati tretman deviznog kredita shodno kome kursne razlike padaju na teret korisnika kredita. 12.4. Da li je organizacija udruženog rada dužna da poslovoj banci koja je za nju ispunila novčanu obavezu u stranoj valuti, posle prestanka rada domaćeg deviznog tržišta (mart 1980) regresira iznos strane valute u slučaju kada je uskladu sa ugovorom o jamstvu ispunila svoju obavezu prema poslovnoj banci plaćanjem u domaćim sredstvima plaćanja? U ovakvom slučaju OUR nije dužna da banci plati strana sredstva plaćanja. Ovo iz razloga što je OUR ispunio obavezu prema ugovoru (čl. 17/I i 262/I ZOO), pa okolnost što je devizno tržište prestalo da funkcioniše redovno ne utiče na ovaj odnos. 12.5. Da li se u slučajevima regresnih tužbi stranih osiguravajućih organizacija protiv domaćih zajednica osiguranja može dosuditi na osnovu obaveznog osiguranja motornih vozila plaćanje regresnog potraživanja u devizama? U slučaju regresnih tužbi stranih osiguravajućih organizacija protiv domaćih zajednica osiguranja koje proizilaze iz obaveznog osiguranja motornih vozila može se dosuditi plaćanje regresnog potraživanja u devizama. Regresno potraživanje dosudit će se u devizama na osnovu člana 133. stav 2., rečenica 2. Zakona o deviznom poslovanju i kreditnim odnosima sa inostranstvom (“Službeni list SFRJ”, br. 15/77...71/84) a ne na osnovu Odluke o naplati premija i plaćanju naknade štete i o drugim plaćanjima u devizama iz poslova osiguranja i reosiguranja (“Službeni list SFRJ”, br. 32/77...28/83). Ova odluka bila je, naime, izdata na osnvou člana 133. stav 3., 5. i 6. Zakona o deviznom poslovanju i kreditnim odnosima sa inostranstvom, što znači, da predstavlja zakonski osnov samo za plaćanje u devizama između zajednica osiguranja i reosiguranja i drugih domaćih lica, a ne zakonski osnov za plaćanje u devizama između zajednica osiguranja i stranih osiguravajućih organizacija. Zakonski osnov za ta plaćanja derektno je član 133. stav 2. Zakona o deviznom poslovanju... Pri tome tekst 2. rečenice člana 133. tav 2. Zakona o deviznom poslovanju... vrše u devizama ILI DINARIMA... treba tumačiti tako, da zajednica osiguranja nema pravo izbora da li će platiti regresno potraživanje u devizama ili u dinarima nego da mora platiti regresno potraživanje u devizama kada strana osiguravajuća organizacija to traži, jer je i ona svoju obavezu izmirila u devizama. U dinarima će izmiriti regresno potraživanje samo kada će strana osiguravajuća organizacija to tražiti. Napomena: idi prečišćeni tekst Zakona o deviznom poslovanju i kreditnom odnosima sa insotranstvom (“Službeni list SFRJ”, br. 17/84) i član 138. 13. RAČUNSKI UPRAVNI SPOR 13.1. Da li je nastala obaveza plaćanja poreza na promet proizvoda ako je roba propala u transportu i koga ta obaveza tereti. Primalac - veletrgovac - nije u obavezi da plati porez na promet proizvoda ako je roba propala u transportu pre nego je na njega prešao rizik. U obavezi je pošiljalac - proizvođač (Zakon o oprezivanju proizvoda i usluga, u prometu: “Službeni list SFRJ”, br. 33/72...71/84, član 5. stav 2. rečenica 2, i član 22. stav 1. u vezi sa članom 22. stav 2. tačka 5). Obaveza plaćanja poreza na promet proizvoda uopšte nije nastala ni jednome, ako je roba propala u transportu usled dejstva više sile (Zakon o oporezivanju...član 6. stav. 1. tačka 8). Napomena: Vidi prečišćeni tekst (“Službeni list SFRJ, broj 43/83 član 5. stav 2. rečenica 2, član 33. stav 1. u vezi sa članom 23. stav 2. tačka 5. i član 6. stav 1. tačka 8). 14. OSTALO 14.1. U slučaju sukoba propisa međunarodne konvencije i propisa određenih zakona SFRJ, kojiće se propis primeniti ukoliko se jedan pravni odnos reguliše na različite načine? U slučaju sukoba međunarodne konvencije i zakona SFRJ primenjuje se konvencija (Član 210. stav 2. Ustava SFRJ). 14.2. Da li mogu OOUR -i međusobno zaključivati ugovore o kreditu? Mogu pod uslovima propisanim u članu 44. Zakona o osnovama kreditnog i bankarskog sistema (“Službeni list SFRJ”, br. 2/77, 59/81, 9/84 i 70/84). Napomena; Vidi prečišćeni tekst (“Službeni list SFRJ”, broj 32/84) čl. 49. ZALJUČCI USVOJENI NA SAVJETOVANJU PREDSTAVNIKA GRAĐANSKIH I GRAĐANSKO-PRIVREDNIH ODJELJENJA SAVEZNOG SUDA, VRHOVNOG VOJNOG SUDA I VRHOVNIH SUDOBA REPUBLIKA I AUTONOMNIH POKRAJINA održanog 15. i 16. maja 1985. godine u Beogradu Učesnik sportske igre kome drugi igrač pri igri nanese telesnu povredu nema pravo na naknadu štete nastale telesnom povredom, izuzev ako mu je povreda nanesena namerno ili grubim kršenjem pravila sportske igre. Za štetu nastalu telesnom povredom odgovara učesnik sportske igre koji je namerno ili grubim kršenjem pravila sportske igre naneo telesnu povredu. Solidarno sa njim za štetu odgovara i njegov sportski klub (organizacija), ak o u pripremi i u toku igre nije preduzeo odgovarajuće mere da se igra odvija u sportskom duhu i u skladu sa pravilima igre. Brojna svakodnevna sportska takmičenja i nastupi sportista i sportskih ekipa bez sumnje predstavljaju društveno korisno delovanje radnog čoveka i građanina. Svi ti nastupi i takmičenja sigurno imaju ciljeve koje možemo odrediti kao pozitivne i korisne, kako za selokupno društvno tako i za pojedince. Teže, naime, za tim da se ljudi upoznaju, odmeravaju snage sami sa sobom ili sa drugim a, poboljšavaju ili jačaju svoje zdravlje itd. Nažalost sport ima, osim nabrojanih i još mnogih drugih pozitivnih ciljeva i učinaka, takođe i negativne posledice - telesne povrede. S obzirom na brojnost takmičenja i učesnika tih takmičenja telesne povrede su, zaista, retke, njihova priroda je, po pravilu, lakše prirode, ali u nekim slučajevima te telesne povrede sportiski prouzrokuju i trano umanjenje njegove životne aktivnosti, ili čak sportista mora svoje bavljenje sportom da plati životom. Način i granice u kojima sportisti odmeravaju svoje snage između sebe ili preispituju svoje telesne sposobnosti, određuju pravila pojedine sportske igre ili takmičenja. Bez sumnje su sportisti dužni da poštuju ta pravila. Po pravilu je već u tim pravilima određena i sankcija za sve one učesnike sportske igre ili takmičenja koje pravila igre (takmičenja) ne poštuju. Već za vreme samog takmičenja, a i kasnije u najrazličitijim disciplinskim postupcima se sportistima i sportskim klubovima zbog njihovog nepoštivanja pravila igre (takmičenja) izriču sankcije čiji cilj je da se na sportistu (ekipu) utiče tako da bi pravila igre na takmičenjima poštivali. Bez sumnje pravila sportske igre (takmičenja) imaju odlučujući uticaj na određivanje granica dozvoljenog odnosno nedozvoljenog ponašanja sportista. Ta pravila moraju sportisti poštovati jer se inače mogu dovesti u situaciju, ako određena povreda pravila igre ima za posledicu i povredu drugog sportiste, da će morati nastalu štetu nadoknaditi. Okolnost da je telesna povreda nanesena učesniku sportske igre za vreme obavljanja određene sportske aktivnosti, ne isključuje ni odgovornost za štetu sportiste, koji je telesnu povredu naneo, ni njegovog sportskog kluba (organizacije). Skoro svaki sportista nosi određeni stepen opasnosti od povređivanja. Stepen ugroženosti života i zdravlja ljudi - učesnika u sportskoj igri (borbi - takmičenju) varira zavisno od vrste sporta i načina kako se sport odvija. Po pravilu je stepen ugroženosti čovekovog zdravlja i života vidljiv već iz pravila sportske igre. Nemoguće je da se određene sportske igre (naročito ekipni sport kao npr. nogomeT, košarka itd) odvijaju tako da uopšte ne dolazi do kršenja pravila igre. Mogli bi čak reći da su određene povrede tako česte da su već skoro sastavni deo pojedine sportske igre. Te povrede se čine učesnicima sportske igre već sasvim uobičajene. Bez tih povreda bi sportska igra možda čak postala i nezanimljiva kako za učesnike igre tako i za one koji igru prate, a verovatno bi bez tih povredao došao u pitanje i da lj razvoj određene sportske grane. Da će za vreme igre dolaziti do određeih povreda igre, učesnicima igre je sasvim izvesno. I oni sami to često čine. Svojom sportskom aktivnošću i svojim postupanjem svi učesnici sportske igre često stvaraju opasne situacije za protivnika. Uprkos ovom povećanom riziku povređivanja, ne može se zaobići činjenica da je sport i bavljenje njime ipak društveno korisna delatnost. Ako se uzme u obzir ova društvena korisnost sporta i priroda pojedine sportske igre kao i prihičko stanje sportiste za vreme bavljenja sportom, sportista nije odgovoran za štetu koja nastane zbog telesne povrede, nanesene drugom učesniku sportske igre ponašanjem koje, doduše, predstavlja povredu pravila sportske igre ali je učinjena iz nepažnje. Manja odstupanja od pravila igre koja su učinjena zbog nepažljivog ponašanja sportiste su kod određenih sportskih igara, (zavisno od prirode igre) redovita pojava koja je karakteristična za sve učesnike sportske igre. Zato takva postupanja učesnika sportske igre ne možemo označiti kao društveno opasna i protivpravna. Učesnik sportske igre ne možemo označiti kao društveno opasna i protivpravna. Učesnik sportske igre je zato, ako su ispunjeni i svi ostali uslovi, odgovoran sanmo za štetu, koju telesnom povredom prouzrokuje drugome učesniku sportske igre namerno ili grubom povredom pravila sportske igre. Zajedno sa sportistom je u takvom slučaju solidarno odgovoran i sportski klub (orgaizacija) ako ne preduzme odgovarajuće mere da se sportska igra odvija u sportskm duh u i u skladu sa pravilima sportske igre (odgovornost od krivice). U okviru svojih mogućnosti sportska organizacija (klub) je dužna da utiče na svoje članove koji u sportskoj igri neposredno učestvuju da poštuju pravila igre i da svoju sportsku aktivnost (p okrete, brzinu, silu i način udarca itd. u zavisnosti od pravila sportske grane odnosno igre) obavljaju u skladu i u granicama pravila određene sportske igre. Zato može biti na području odštetnog prava nedozvoljeno i ponašanje sportske organizacije koja je znala ili koja je uz odgovarajuću pažnju trebalo da zna da njen član, kao aktivni učesnik u sportskoj igri, često povređuje pravila sportske igre i time stvara rizike povreda koji prelaze one rizike koji izviru iz dozvoljene sportske igre koja se odvija u okviru pravila određena sportske aktivnosti, ali nije preduzela ništa da bi takvog igrača prevaspitala u igrača koji bi poštovao odnosno granice pravila sportske igre, odnosno nije mu onemogućila dalje učestvovanje u sportskoj igri u slučaju, da je pokušaj pravaspitanja ostao neuspešan Savetovanje je zbog toga većinom glasova usvojilo gore navedeni stav. Mišljenje manjine na savetovanju o odgovornosti učesnika sportske igre za štetu koju prouzrokuje drugom učesniku sportske igre bilo je da nema razloga za stepenovanje sportistine krivice. Sportista je odgovoran za štetu za sve oblike krivice. Stepenovanje odgovornosti nema nikakvog osnova u zakonu o obligacionim odnosima. Pavila sportske igre predstavljaju granicu između dozvoljenog i nedozvoljenog postupanja. Opasnosti i posledice koje su izvan granica pravila sportske igre nedozvoljene su i na području odštetnog prava predstavljaju postupanje koje ima za posledicu odgovornost za štetu onog lica koje je štetu prouzrokovalo. Sportista koji namerno zbog grube ili obične nepažnje krši pravila igre, postupa protivpravno, odnosno, takvo njegovo ponašanje je nedpustivo. Takvo ponašanje ima zato u oblasti odštetnog prava za posledicu da je takav sportista za nastalu štetu (naravno, ukoliko su ispunjeni i ostali potrebni uslovi) odštetno odgovoran. I u pogledu odštetne odgovornosti sportskog kluba (organizacije) formiralo se mišljenje manjine, po kome treba, što se tiče ovog pitanja praviti razliku između amaterskih i profesionalnih sportskih klubova (organizačija). Probleme odštetne odgovornosti sportskog kluba (organizacije) za štetu koju njihovi članovi prouzrokuju tokom sportskog takmičenja drugim učesnicima sportske igre, pravila pojedinih sportskih igara ne rašavaju. Treba, dakle, primeniti opšte pravila. Prilikom primene ovih pravila po mišljenju manjine, treba uzimati u obzir i činjenicu da se određeni manji deo sportskih kluba i organizacija sportom bavi profesionalno. Sportsko društvo čiji se članovi bave sportom amaterski zaista se ne može izjednačav ati sa “poslodavcem” već se može tretirati samo kao pravno lice čijije zadatak da obezbedi svojim članovima uslove za treniranje, takmičenje itd. Preko svojih organa (treneri, stručne komisije, savetnici, itd.) može davati svojim članovima - sportistima uputstva; kako treba da se ponašaju tokom sportske aktivnosti, kako da se takmiče, ali ni ta pravila za sportistu amatera nisu obavezna. Samo takmičenje je tako skoro u isključivoj nadležnosti samih takmičara. Ovakav položaj sportiste. amatera prema svom sp ortskom klubu sasvim sigurno, ne možemo izjednačavati sa položajem radnika u udruženom radu gdje bar što se tiče ispunjavanja radnih obaveza, poštovanja uputstva itd. postoji subordinacija. Sportista amater takođe ne stiče dohodak. Nagrade koje dobija bilo za izuzetne sportske rezultate bilo kao naknadu za veće izdatke koje ima zbog bavljenja sportom (dodatna ishrana, izgubljene kalorije tokom treninga ili zbog takmičenja itd), ne predstavljaju plaćanje za obavljeni posao. Amaterski sportski klub takođe ne može zahtevati od sportiste da posigne određeni sportski uspeh - rezultat. Radnici u udruženom radu, međutim, mogu od lica koje se sa njima udružilo svoj rad zahtevati da posao bude u celosti i kvalitetno obavljen. Od obima obavljenog posla i kvaliteta zavisi i njegov dohodak. Iz svih navedenih razloga prihvatljivo je stanovište većine da odštetna odgovornost sportskog društva (kluba) za štetu koju sportista amater kao član sportskog društva prouzrokuje drugom sportisti tokom sportske igre može biti po kriv ici i da takav sportski klub odgovara za nastalu štetu zajedno sa sportistom koji je štetu prouzrokovao, solidarno. A kada se radi o profesionalnom sportu ovakvo stanovište nije prihvatljivo. Naime, profesionalnim sportistima sportski klubovi često za njihovu sportsku aktivnost plaćaju izuzetno visoka novčana sredstva da za njih nastupaju, a pord toga su profesionalni sportisti nagrađeni i s obzirom na postignuti rezultat. Angažovanjem profesionalnog sportiste sportski klub povećava izglede za uspeh koji nije samo takmičarski već ima za posledicu i veći dohodak kluba. Status takvog sportiste se inače istina uređuje ugovorom no u kome se može videti niz instituta koji imaju svoj saedes meteriae u radnom pravu (dušnost treniranja i ispunjavanje drugih obaveza, nagrađivanje, rešavanje stambenih pitanja, invalidsko i penzijsko osiguranje, dužnost poštovanja uputstava trenera, tok radnog staža za vreme igranja, obaveze u vezi sa takmičenjem itd). Sportski klubovi po pravilu imaju od ovih profesionalnih sportskih ekipa i prihod iako je s druge strane takođe istina da se deo sredstava za rad ovakvih klubova pribavlja i najrazličitihjim dotacijama ali se ove u najviše slučajeva opravdavaju delovanjem mlađih kategorija igrača koji deluju u okviru profesionalnog kluba a li na amaterskoj osnovi. Kod profesionalnog sporta takođe se ne može braniti teza da se profesionalni sportista svakodnevno bavi sportom samo zbog vlastitog zadovojstva, da podnosi breme treninga i takmičenja samo zbog vlastitog boljeg osjećanja zdravlja i li zbog zabave. Tako nema sumnje da profesionalno bavljenje sportom predstavlja pored telesne aktivnosti sportiste, a koja je u poređenju sa amaterskim sportistom ipak gurnuta u pozadinu, i način za pribavljanje dohotka i to kako za sportski klub tako i za pojedine učesnike sportske igre. Zato u slučajevima profesionalnog bavljenja sportom gde nije jedini cilj telesna aktivnost učesnika sportske igre nego, pre svega, pribavljanje dohotka primena odredaba čl. 170. i 171. Zakona o obligacionim odnosima u pogledu odštetne odgovornosti sportskog kluba za štetu koju prouzrokuje član takvog kluba drugom učesniku sportske igre, nije isključena. Posredni držalac uživa sudsku zaštitu državine i u odnosu na neposrednog držaoca i u odnosu na treće lice prema poslednjem stanju državine zasnovane pravnim poslom sa neposrednim držaocem, pri čemu nije od uticaja punovažnost pravnog posla o zasnivanju državnine kao ni okolnost da je treće lice smetalo posrednu državinu uz saglasnost neposrednog držaoca. Prema članu 70. stav 2. Zakona o osnovnim svojinsko-pravnim odnosima (“Službeni list SFRJ”, br. 6/80, r 20/80 - u daljem tekstu ZOSPO), posrednu državinu stvari ima lice koje faktičkuvlast na stvari vrši preko drugog lica, koje je po osnovu plodouživanja, ugovora o korišćenju stana, zakupa, čuvanja, posluge ili drugog pravnog posla dalo stvar u neposrednu državinu. Ovaj pravni posao određuje obim prava posrednog držaoca. Osnov posredne državine na taj način nije više faktička vlast na stvari već pravni posao. Zaštita ove državine određena je u članu 75. ZOSPO. Prema ovoj odredbi svaki držalac stvari i prava ima pravo na zaštitu od uznemiravanja ili oduzimanja državine. Posredna državina je na taj način postala samostalnioblik državine. Time što je zakon izjednačava u pogledu zaštite sa neposrednom državinom, znači, da se i posredna državina štiti od svakog koji izvrši radnju uznemiravanja ili oduzimanja. Posredni držalac na taj način uživa zaštitu i od neposrednog držaoca kao i od trećeg lica. Ako je posredna državina samostalan oblik drćavine, onda nije od značaja da li je došlo do uznemiravanja državine uz saglasnost neposrednog držaoca ili ne. Nedoumicu u pogledu takvog tumaćenja pomenutih odredaba ZOSPO izaziva član 78. istog zakona. Ovaj, naime određuje da sud pruža zaštitu prema poslednjems tanju državine i nastalom smetanju, pri čemu nije od uticaja pravona državinu, pravni osnov držaine i savesnost držaoca. Prema doslovnom tekstu ove odredbe, u državinskom sporu ne bi bila dozvoljena ocena pravnog posla na osnovu kojeg je posredna državina nastala. To bi značilo da posredna državina ne bi uživala samostalnu zaštitu jer se sadržaj i obim te državine bez ocene pravnog posla ne može utvrditi. Kad bi se držali tog tumačenja, posrednid ržalac bi imao pravnu zaštitu samo u slučaju kada bi bila uznemiravana i neposredna državina. Samo u tom slučaju bi, naime, došli u obzir prigovori stvarno pravne prirode. Posredna državina bi bila na taj način još uvek samo faktička vlas na stvari koja se vrši preko drugog lica. Ali to tumačenje, uzimajući u obzir sadašnju zakonsku regulativu, nije prihvatljivo. Neposredni držalacčesto vrši državinu drukčije nego što je bilo ugovoreno. Umesto da stvar upotrebljava u dogovorenu svrhu (npr. kuću za stanovanje), upotrebljava je u drugu svrhu (npr. skladište) ili stvar upotrebljava na taj način da je kvari, uništava. Posredni držalac će u takvom slučaju imati pravni interes za državinsku tužbu. Njome će dokazivati da neposredni držalac vrši državinu u suprotnosti sa sadržinom pravnog posla. Isto tako će posredni držalac imti pravni interes za tužbu protiv trećeg lica u slučaju ako neposredni držalac protiv volje posrednog držaoca preda stvar trećem licu. U tom slučaju posezanje u državinu u odnosu na neporednog držaoca neće biti samovoljno pa time i protivpravno, ali će imati takvu pravnu prirodu u odnosu na posrednog držaoca. I u ovom sporu će posredni držalac dokazivati da se državina vrši u suprotnosti sa pravnim poslom na osnovu kojeg je nastala. Ukoliko sud ovakav prigovor ne bi dozolio, time bi uskratio pravnu zaštitu posrednoj državini. Zato treba u tom smislu tumačiti i član 78. ZOSPO. Pozovanje na pravni posao ne znači ostvarivanje prava već dokazivanje postojanja državine i njene sadržine. Ztog toga ove prigovore treba ra zgraničiti od prigovora kojima se dokazuje pravo. Treba ih izjednačiti sa prigovorima neposrednog držaoca kada dokazuje svoju neposrednu državinu s tim što se poslednje stanje državine kod neposredne državine dokazuje radnjama, a poslednje stanje državine posrednog držaoca pravnim poslom koji definiše obim i sadržaj njegove državine. Ako su se taj obim i sadržaj izmenili, posredna državina je uznemiravana. Posredni držalac će pozivanjem na pravni posao dokazivati samo svoju posrednu državinu i njeno uznemiravanje. A sve druge prigovore, kao što su npr. dokaz o postojanju prava svojine na stvari koja je u posrednoj državini, o pravu neposrednog držaoca da preda stvar trećem, o punovažnosti posla na osnovu kojeg je posredna državina nastala itd. sud neće sme ti da uzme u obzir. U prilog takvom objašnjenju govori i član 80. ZOSPO prema kojem se zaštita državine između sudržalaca ostvaruje prema dotadašnjem načinu vršenja faktičke vlasti na stvari koju imaju u državini. Zbog toga je većinom glasova na savetovanju građanskih i građansko-privrednih odeljenja Saveznog suda, Vrhovnog vojnog suda i vrhovnih sudova republika i autonomnih pokrajina 15. i16. maja 1985,. godine prihvaćen navedeni zaključak. Ako se iz odluke može zaključiti da je sud odlučio u ukupnim troškovima postupka, podnesak stranke kojim odluku pobija zbog toga đšto njen zahtev za naknadu parničnih troškova nije u celosti usvojen smatra se žalbom, iako odluka o troškovima ne sadrži odbijajući deo. Obrazloženje: Kada odluka o troškovima postupka sadrži samo deo kojim je usvojen zahtev za deo troškova, a ne sadrži i deo kojim je odbijen za deo troškova, u praksi su se pojavila dva mišljenja o pravnoj prinudi podneska stranke kojim pobija odluku o troškovima zbog toga što njen zahtev za naknadu troškova nije usvojen. Prema jednom mišljenju, podnesak stranke kojim pobija odluku o troškovima postupka zbog toga što njen zahtev za naknadu troškova nije u celini usvojen a odluka ne sadrži odbijajući deo, smatra se predlogom da se donese dopusnsko rešenje. Ovo mišljenje osnov nalazi u odredbi člana 338. stav. 1. Zakona o parničnom postupku (u daljem tekstu ZPP) prema kojoj pismeno izrađena presuda mora imati uvod, izreku i obrazloženje i odredbi stava 3. istog člana kojom je normirano da izreka presude sadrži odluku suda o usvajanju ili odbijanju pojedinih zahteva koji se tiču glavne stvari ili sporednih traženja i odluku o postojanju ili nepostojanju potraživanja istaknutog radi prebijanja. Pošto pismeni sastav rešenja treba da sadrži uvod i izreku, a obrazloženje samo ako mora biti obrazloženo (član 345. stav 2. ZPP) i prema upućujućoj odredbi člana 347., po kojoj odredbe člana 328, 334, stav 2. člana 335. stav 2, člana 336. stav 2. i člana 337. do 342. shodno će se primenjivati i na rešenja, proizilazi da treba analogno primeniti odredbe ZPP -a o dopunskoj presudi i na dopunsko rešenje. Ako izreka ne sadrži i odluku o odbijanju dela zahteva, radi se o nepostojećoj odluci bez obzira na obrazloženje. Prema drugom mišljenju za koji se op redelila Zajednička sednica, podnesak se smatra žalbom iz sledećih razloga: Članom 154. ZPP je propisano: “Stranka koja u celini izgubi parnicu dužna je da protivnoj stranci i njenom umešaču naknadi troškove. Ako stranka delimično uspe u parnici, sud može s obzirom na postignuti uspeh odrediti da svaka stranka snosi svoje troškove ili da jedna stranka naknadi drugoj i umešaču srazmeran deo troškova. Sud može odlučiti da jedna stranka naknadi sve troškove koje su protivna stranka i njen umešač imali ako protivna stranka nije uspela u srazmreno neznatnom delu svog zahteva, a zbog tog dela nisu nastali posebni troškovi. Prema rezultatu dokazivanja sud će odlučiti da će troškove iz člana 153. stav 4. ovog Zakona snositi jedna ili obe stranke ili će ti troškovi pasti na teret sredsatava suda”. Prema citiranoj zakonskoj odredbi rešenja o troškovima parničnog postupka, u pravilu, sadrći samo obavezu jedne stranke da protivnoj i umešaču naknadi određeni iznos troškova ili da svaka stranka snosi svoje troškove. Pretpostavka je da je sud imao u vidu pri odlučivanju u celini zahtev o naknadi troškova stranke i da odluka o troškovima je ona o kojoj se sud izjasnio te nema potrebe da se posebno obrazlaže odbijajući deo, pa se podnesak stranke kojim pobija njen zahtev za naknadu troškova nije u celini usvojen smatra žalbom po kojoj viši sud može pobijanu odluku preinačiti uzimajući u obzir troškove celog postupka obuhvaćene zahtevima stranke. Ne radi se o nepostojećoj odluci za deo koji nije sadržan u izreci, već se smatra da je za taj deo zahtev odbijen, jer odredba člana 154. ZPP predstavlja posebnu odredbu u odnosu na odredbe koje su pomenute pri izlaganju o prvom mišljenju. Ako stranka delimično uspe u parnici i kada sud odluči da jedna stranka naknadi troškove drugoj i umešaču srazmeran deo troškova, izreka odluke o troškovima mora da sadrži pozitivnu razliku, imajući u vidu zahtev za naknadu troškova i jedne i druge stranke, koja dilema mora biti otklonjena u obrazloženju. Podnesak stranke će se smatrati predlo gom da se donese dopunsko rešenje o troškovima samo kad je sud propustio da odluči o zahtevu stranke za naknadu parničnih troškova u celini ili ako se iz obrazloženja odluke o troškovima vidi da sud nije imao u vidu sve troškove sadržane u zahtevu stranke i zbog toga je propustio da odluči i tom delu troškova. Spor o regresnom zahtevu stranog osiguravača protiv domaće osiguravajuće organizacije radi naknade iznosa isplaćenog na ime naknade štete prouzrokovane upotrebom motornog vozila u saobraćaju ima karakter privrednog spora iz člana 490. Zakona o parničnom postupku i rešava se po pravilima o postupku u privrednim sporovima.

Zakon o parničnom postupku iz 1976. godine, pošto su sa federacije prenesena na republike i pokrajine ovlašćenja o određivanju organizacije i nadležnosti sudova regulisao je posebna pravila za postupanje u privrednim sporovima, koja će primenjivati sudovi nadležni za privredne sporove.

Važeći ZPP nije definisao privredni spor, spor iz privrednog odnosa, kao što je to na određeni način učinio ZPP iz 1956. godine u članu 456.

Važeči ZPP reguliše kategorije privrednih sporova na sledeći način:

1. Privredni sporovi su svi sporovi između društveno pravnih lica bez obzira na predmet spora (personalni kriterijum, član 489. tačka 1. ZPP).

2. Svi plovidbeni sporovi, osim sporova o prevozu putnika (kauzalni kriterijum član 489. tačka 2. ZPP),

3. Sporovi koji proizilaze iz međusobnih privrednih odnosa koji se vode između domaćih i društvenih pravnih lica s jedne i inostranih fizičkih i pravnih lica sa druge strane (kauzalno -- personalni kriterijum, član 490. ZPP),

4. Privredni sporovi između inostranih fizičkih ili pravnih lica (kauzalno-personalni princip, član 490. ZPP), i

5. sporovi između domaćih i društveno pravnih lica, ili privredni sporovi domaćih društveno pravnih lica i stranih lica, ili privredni sporovi između inostranih subjekata - kada u nhjima kao materijalni suparničari učestvuju druga politička ili pravna lica (kauzalno-personalni kriterijum, član 4 91. ZPP).

Prema perosnalnom kriterijumu iz člana 489. tačka 1. ZPP privredni spor je i ona između onih društveno pravnih lica koji i nisu privredni subjekti (društveno-političke zajednice, SIZ-ovi), kao i ona koji po svom društvenom odnosu i nije spor iz privrednog, nego iz građanskog odnosa (na primer otkaz zakupa poslovnih prostorija, naknada štete iz delikta). Postoje, dakle, nedoslednosti, između privredne stvari po Zakonu o obligacionim odnosima (na primer član 25. stav 2. i 3.) i privredno pravnog spora po ZPP, tako da se neke građanske stvari sude po posebnim odredbama ZPP o privrednim sporovima, a neke privredne stvari - po opštim odredbama ZPP.

Nadležnost sudova za suđenje u privrednim sporovima zakonima republika i pokrajina je različito regulisana. osim u zakonu o redovnim sudovima SR Bosne i Hercegovine i SR Crne Gore, nije određeno regulisano ni koji je sud (privredni ili sud opšte nadležnosti) nadležan u predmetnim sporovima, pa je time još veća dilema koju vrstu postupka treba primeniti.

U svakom slučaju treba utvrditi prirodu ovih regresnih sporova po kauzalnom kriterijumu, tj. da li je reč o sporovima iz privrednih odnosa ili o sporovima iz građanskih odnosa, da bi se zavisno od toga moglo zaključiti koja pravila postupka u tim sporovima treba primejivati. Nema sumnje da su privredni sporovi na primer, kupovina i prodaja robe, komisioni poslovi, zastupništvo, prevoz železnicom osiguranje itd I sporovi o naknadi štete zbog povrede obaveze iz privredno pravnih ugovora su privredni sporovi, jer su neposredno vezani za te ugovore, a te štete predstavljaju neposredne posledice povrede tih ugovora i sa svoje strane negativno utiču na opstanak i izvršenje tih privrednih poslova. Međutim, spor o naknadi štete koja potiče od delikta nije privredni, nego građanski spor.

Prema mišljenju manjine, o regresnom zahtevu inostranog osiguravača treba suditi primenom člana 939. stav 1. ZOO, prema kome isplatom naknade iz osiguranja prelaze na osiguravača, po samom zakonu do visine isplaćene naknade sva osiguranikova prava prema licu koje je po ma kom osnovu odgovorno za štetu, (zakonska subrogacija). Ovaj propis predstavlja štetu iz delikta, a ne iz povrede ugovora o osiguranju, što znači da se po kauzalnom kritetijumu pretpostavlja građansko pravni spor. Zakonskom subrogacijom (neki misle da se ovde ne radi o zakonskoj subrogaciji) regresni zahtev ne gubi karakter zahteva za naknadu deliktne štete i karakter građanskog spora za naknadu deliktne štete po kauzalnom kriterijumu (član 380. stav 6. ZOO).

Međutim, član 399. stav 1. ZOO ne primenjuje se na regresne sporove inostrane osiguravajuće organizacije prema našoj zajednici osiguranja. Ni drugim propisima ZOO, niti Zakona o osnovama osiguranja imovine i lica, nije regulisano koje materijalne propise treba primeniti u ovim sporovima.

Stoga treba zaključiti, da ovaj regresni zahtev ne proizilazi direktno iz prouzrokovanja štete i da je prouzrokovanje štete i naknade iste od strane inostranog osiguravača sao pravno relevantna činjenica na kojoj se zasniva njegov regresni zahtev. Regresni zahtev inostranog osiguravača protiv naše osiguravajuće organizacije proizilazi direktno iz karaktera njegovog poslovanja, a osiguranje ima karakter privredne delatnosti. Iz tih razloga, ovi regresni zahtevi, po kauzalnom principu imaju karakter privrednog spora, i stoga se u tim sporovima primenjuju posebna pravila parničnog postupka o privrednim sporovima.

U prilog ovog stanovišta upućuje i Londonski Inter. biro sporazum iz 1951. godine, čiji je potpisnik i naša zemlja preko osiguravajućih organizacija Jugoslavije. On sadrži skup pravila o naknadi štete iz saobraćajnih nezgoda sa elementima inostranosti (sistem zelene karte osiguranja). Prema tim pravilima takozvani Obrađivački biro, kada štetu u njegovoj zemlji prouzrokuje osigurano motorno vozilo inostrane registracije isplaćuje naknadu te štete u korist oštećenog trećeg lica po osnovu obaveznog osiguranja od odgovornosti regresira od osiguravajuće organizacije koja je izdala zelenu kartu osiguranja i to ne samo isplaćeni iznos odštete, nego i svoje troškove, pristojbu od 15 pošto od isplaćene štete i kamatu od 12 pošto za slučaj docnje.

1. Ako prvostepeni sud nije u skladu sa zakonom preuzeo mere radi otklanjanja nedostatka u zastupanju stranke preko punomoćnika (nepostojanje pismenog punomoćja odnosno usmenog punomoćja izdatog na zapisnik suda, neuredno punomoćje), te mere preduzeće se u postupku po pravnom leku pre donošenja odluke. Ako nedostaci u zastupanju budu otklonjeni izdavanjem urednog punomoćja ili naknadnim odobrenjem procesnih radnji preduzetih od lica koje nije imalo uredno punomoćje, neće se smatrati da postoji bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 354. stav 2. tačka 10. Zakona o parničnom postupku.

2. Povreda odredbe člana 91. Zakona o parničnom postupku spada u relativne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 354. stav 1. Zakona o parničnom postupku.

Obrazloženje:

1. Nepostojanje punomoćja ili neuredno punomoćje su po svojoj prirodiotklonjivi procesni nedostaci u zastupanju stranke preko punomoćnika. To proizilazi iz odredbi člana 98. stav 4. i člana 354. stav 2. tačka 10. Zakona o parničnom postupku, jer je tim odredbama tako zastupanoj stranci dato pravo da može naknadno odobriti parnične radnje lica koje nije bilo uredno obaviješteno za zastupanje. Takvo rešenje sadržano je i u našem materijalnom pravcu (član 88. Zakona o obligacionim odnosima).

Polazeći od prirode ovih nedostataka moguće ih je na svrsishodan način otkloniti u svakom stadijumu postupka i sve do njegovog pravosnažnog završetka. Na to učućuje odredba člana 98. stav 4. Zakona o parničnom postupku prema kojima je sud, a to znači i sud koji odlučuje o izjavljenom pravnom leku, dužan da u toku celog postupka pazi da li je lice koje se pojavljuje kao punomoćnik ovlašćen o za zastupanje. Sledom toga je drugostepeni odnosno revizijski sud dužan da, pre donošenja odluke po izjavljenom pravnom leku, osim kada odlučuje po zahtevu za zaštitu zakonitosti (član 408. stav 2. ZPP -u), preko prvostepenog suda pokuša otkloniti uočen u neurednost u zastupanju stranke.

Određujući prirodu nedostatka u zastupanju stranke Zakon o parničnom postupku je u članu 354. tav 2. tačka 10. istovremeno isključio mogućnost ukidanja osporene odluke pozivom na iste odredbe u slučaju kada pomenuti nedostaci budu otklonjeni.

2. Zastupanje organizacije udruženog rada i drugih samoupravnih organizacija ili zajednica u parnicama iz člana 91. Zakona o parničnom postupku po punomoćniku koji nema položen pravosudni ispit spada u relativne povrede odredaba parničnog postupka. Cilj odredbe člana 91. ZPP je da obezbedi što stručnije zastupanje korisnika društvenih sredstava pa time i bolju zaštitu društvenih sredstava. U protivnom stvorila bi se obaveza da sud ukida i presudu donesenu u korist nepravilno zastupane stranke u smislu člana 91. ZPP. To je suprotno i smislu ovog zakonskog propisa, a isto tako i načela ekonomičnosti postupka.

Nije od značaja da li se ovaj nedostatak može otkloniti, nego da li je zastupanje suprotno čl. 91. ZPP bilo ili je moglo biti u konkretnom slučaju od uticaja na donošenje zakonite i pravilne odluke u smislu člana 354. stav 1. ZPP. Time će se potpuno ostvariti zakonitost u zastupanju preko punomoćnika korisnika društvenih sredstava.

Kad se radni sporovi raspravljaju pred stačajnm sudom primenjjiva će se pravila zakona o parničnom postupku u parnicama iz radnih odnosa predviđena odredbama člana 433 -437 ZPP.

Obrazloženje:

Zakonima republika i pokrajina o redovnim sudovima regulisano je pitanje nadležnosti u radnim sporovima tako da po pravilu stečajni sud privlači pod svoju nadležnost i radne sporove koji se javljaju u toku i povodom stečajnog postupka. Međutim, ostavljeno je otvorenim pitanje procedure u ovim sporovima.

Ova atrakcija nadležnosti prestavlja odstupanje od redovnog pravila a to je da su za radne sporove nadležni sudovi udruženog rada, redovni sudovi više nisu stvarno nadležni za suđenje u sporovima o sticanju i prestanku svojstva radnika u udruženom radu, te o sporovima o drugim pravilima i obavezama iz međusobnih odnosa radnika u udruženom radu u organizaciji udruženog rada i u drugim društveno-pravnim licima. Iz radnih odnosa redovnim sudovima je ostalo da sude u sporovima radnika zaposleni h kod radnih ljudi koji samostalno obavljaju delatnost ličnim radom sredstvima u svojini građana i kod grđansko-pravnih lica (poslodavac).

Sudovi udruženog rada kada raspravljaju radn e sporove primenjuju pravila postupka propisa na saveznim Zakonom o sudovima udruženog rada. Redovni sudovi kada raspravljaju radne spor ove o okviru svoje nadležnosti primenjuju odredbe Zakona o parničnom postupku. S obzirom da zakon nije rešio koja će se pravila postupka primeniti, postavlja se pitanje koju vrstu postupka gtreba primeniti u radnim sporovima koji se raspravljaju pred stečajnim sudom: 1) opšte odredbe parničnog postupka, 2) posebna pravila ZPP -a u parnicama iz radnih odnosa i li 3) posebna pravila ZPP-a u privrednim sporovima? Treba odgovoriti na pitanje da li je procedura u radnim sporovima koji se raspravljaju pred stečajnim sudom vezana za vrstu spor a ili za subjekt suđenja?

Kada se ovi sporovi raspravljaju pred sudom udruženog rada nedvojbeno je da se mogu primeniti samo pravila postupka propisana za primenu pred ovim sudovima. Međutim, redovni sudovi niti su obavezni, niti ovlašćeni da primene ovu proceduru. Ostaje samo da se rpimene odredbe ZPP, ali koje odredbe ZPP?

Osnovni opredeljujući faktor koja će se pravila postupka primeniti jeste karakter odnosno vrsta spora. Pošto se nesumnjivo radi o radni m sporovima, treba rpimeniti posebna pravila ZPP-a u parnicama iz radnih odnosa. Specifičnosti ovog postupka u odnosu na opšta pravila parničnog postupka se ogledaju u tome što se njima teži postići ubrzanje postupka, sprečavanje nasilja i otklanjanja nenaknadive štete, a sve u interesu zaštite radnika. Sud u ovim sporovima mora hitno da postupa, što se pre svega odnosi na određivanje sudskih rokova i zakazivanja ročišta u kraćim vremenskim razmacima od predviđenih opštim odredbama ZPP -a. U toku postupka sud može i po službenoj dužnosti određivati privremene mere koje se rpimenj uju u izvršnom postupku radi sprečavanja nasilja ili radi otklanjanja nenaknadive štete, a protiv ovih rešenja nije dopuštena posebna žalba. Rok za izvršenje dosuđene činidbe (parcioni rok) iznosi 8 dana, a rok za izjavljivanje žalbe takođe 8 dana, dok po opštim odredbama iznosi 15 dana. Ovaj postupak je najoptimalniji za ostvarivanje prava radnika i nema smetnji da ih primenjuje stečani sud kada raspravlja radne sporove koje je dobio putem atrakcije nadležnosti.

Posebna pravila ZPP -a u privrednim sporovima ne bi odgovarala karakteru radnog spora, te se stoga ovi sporovi ne bi mogli raspravljati po ovoj proceduri, bez obzira na subjekt suđenja. B ne mogu se prihvatiti specifičnosti odredbe o podnescima, o rokovima, o zakazivanju glavne rasprave telefonom ili telegramom, o posledicama nedolaska na ročište, o donošenju presude bez održavanja glavne rasprave, o uslovima za izjavljivanje revizije, koje se primenjuju u ovom postupku u odnosu na radne sporove.

Pri ponovnom suđenju koje se sprovodi po ukidanju prvostepene presude po redovnom ili vanrednom pravnom leku, prvostepeni sud nije ovlašćen u sislu člana 40. stav 3. Zakona o parničnom postupku, da proverava i menja vrednost predmeta spora označenu u tužbi.

Po izuzetku, kada je prvostepena presuda ukinuta zbog toga što je pripremno ročište, odnosno prvo ročište za glavnu rspravu kada pripremno ročište nije održano, zahvaćeno bitnom povredom odredaba parničnog postupk, postupak se vraća u stanje pre pripremnog, odnosno pre prvog ročišta i sud je dužan da primeni odredbu iz člana 40. stav 3. Zakona o parničnom postupku, što može da utiče i na prava za izjavljivanje revizije.

Obrazloženje:

Kada se tužbeni zahtev ne odnosi na novčani iznos (član 40. stav 2. ZPP) merodavna vrednost predmeta spora je ona koju je sud brzo i na pogodan način utvrdio, najkasnije na priprem nom ročištu, a ako pripremno ročište nije održano, tada na glavnoj raspravi pre početka raspravljanja o glavnoj stvari (član 40. stav 3. ZPP), tj. do momenta dok tužilac nije počeo sa izlaganjem tužbe (član 297. stav 1. ZPP).

U slučaju kada sud u smislu napred navedenog, ne proveri vrednost predmeta spora označenu u odluci, a tuženi na pripremnom - ročištu ili ukolikopripremno ročište nije održano, ta da na prvom ročištu o glavnoj raspravi, dok ne završi svoj odgovor na tužbu (član 297. stav 3. ZPP), ne prigovori na vrednost predmeta spora označenu u tužbi, u pogledu utvrđivanja vrednosti predmeta spora nastala je prekluzija.

Znači, prvostepeni sud u ovakvim slučajevima nije ovlašćen da dopunski proverava i menja vrednost spora označen u tužbi. U vezi sa ovim postavlja se pitanje: da li je pri ponovnom suđenju koje se sprovodi po ukidanju prvostepene presude po redovnom ili vanrednom pravnom leku, prvostepeni sud ovlašćen da u smislu člana 40. stav 3. ZPP pr overava i menja vrednost predmeta spora naznačenu u tužbi.

Na savetovanju jednoglasno je prihvaćen zaključak da prvostepeni sud nije ovlašćen da proverava i menja vrednost spora iz sledećih razloga:

Po ukidanju prvostepene presude po redovnom ili vanrednom pravnom leku postupak se vraća u fazu prvostepenog postupka pre donošenja prvostepene presude, u kome ponovljenom postupku stranke mogu da iznose nove činjenice i da predlažu nove dokaze. Tako je po žalbi (član 352. stav 1. ZPP), po reviziji (član 399. u vezi sa članom 337. ZPP), po zahtevu o zaštiti zakonitosti (član 408 stav 2. u vezi sa članom 399), po zahtevu o zaštiti zakonitosti saveznog javnog tužioca (član 414. stav 2. ZPP), po zahtevu o vanrednom preispitivanju pravosnažne odluke pred Saveznim sudom (član 420. u vezi sa članom 499. ZPP) i u postupku za ponavljanje postupka (član 427. stav 3. ZPP) kada se prvostepena odluka ukida, omogućeno strankama da na novoj glavnoj raspravi iznose nove činjenice i predlažu nove dokaze. Međutim, iz utvrđivanja da stranke po ukidanju prvostepene presude po redovno m ili vanrednom pravnom leku, imaju pravo da iznose nove činjenice i predlažu nov e dokaze, ne proizilazi da sud može dopunski u ponovljenom postupku da proverava i menja vrednost spora naznačenu u tužbi, u smislu člana 40. stav 3. ZPP.

Izmenjena vrednost predmeta spora od strane tužioca po ukidanju prvostepene presude, ukoliko nije izvršena i izmena tužbenog zahteva, ne može da bude od uticaja na stvarnu nadležnost, sastav suda i na pravo za izjavljivanje revizije.

Izuzetno, kada je prvostepena presuda ukinuta rdi toga što je pripremno ročište, odnosno prvo ročište za glavnu raspravu kada pripremno ročište nije održano, zahvaćen o bitnom povredom odredaba parničnog postupka, postupak se vraća u stanje pre pripremnog, odnosno pre prvog ročišta i sud je dužća n da primeni odredbu iz člana 40. stav 3. zakona o parničnom postupku, što može da utiče i na prava za izjavljivanje revizije (član 369. ZPP).