Bilten sudske prakse Vrhovnog suda BiH, broj 4/1985

Sentenca

Pravna kvalifikacija krivičnog djela neuračunljivog izvršioca zasniva se jedino na ocjeni realnog značaja radnji koje je preduzeo, a ne pored toga i na njegovom psihičkom odnosu prema posljedici djela jer ga on ne može imati ni u umišljajnom ni u nehatnom obliku.

Sentenca

Ako okrivljeni u cilju izvršenja krivičnog djela prevare napravi lažnu ispravu, ili preinači pravu ispravu, pa zatim takvu ispravu upotrijebi radi izvršenja krivičnog djela prevare, izvršio je u sticaju krivično djelo falsifikovanje isprave iz člana 217. stav 1. KZ SRBiH i krivično djelo prevare iz člana 158. stav 2. KZ SRBiH. Ali ako okrivljeni samo upotrijebi lažnu ispravu za izvršenje krivičnog djela prevare, izvršio je samo krivično djelo prevare iz člana 158. stav 2. KZ SRBiH.

Sentenca

Pri ocjeni da li obilježja krivičnog djela obuhvataju obilježja prekršaja - u smislu člana 50. stav 2. KZ SFRJ, upoređuju se zakonski elementi ovih kažnjivih radnji i činjenice i okolnosti koje čine te elemente (odlučne činjenice). Stoga, činjenice i okolnosti koje ne čine ove elemente, makar i bile unijete u izreku odluke, nisu od značaja za ovu uporedbu. U skladu sa tim, novčane kazne izrečene za prekršaje iz člana 370. stav 1. tačka 2. i čl. 371. stav 1. tačka 1. Carinskog zakona ne mogu se uračunati u kaznu koja je izrečena za krivično djelo nedozvoljene trgovine iz člana 129. stav 1. KZ SRBiH, jer obilježja ovog krivičnog djela ne obuhvataju obilježja navedenih prekršaja, pa je prvostepeni sud, postupivši suprotno, povrijedio član 50. stav 2. KZ SFRJ u korist okrivljenog.

Sentenca

Lišenje života nekog lica pri spavanju samo po sebi ne predstavlja krivično djelo ubistva iz člana 36. stav 2. tačka 1. KZ SRBiH izvršeno na podmukao način, jer je za postojanje ovog djela, pored objektivne komponente podmuklosti (prikrivenog postupanja), potrebno da postoji i subjektivna komponenta, koja se ispoljava u prevarnom, neiskrenom i zlonamjernom postupanju učinioca, koji iskorištava bespomoćnost, bezazlenost ili neko posebno povjerenje žrtve. U konkretnom slučaju nesporno je da je oštećeni uporno i kroz duži period, pa i kritične večeri, tukao i vrijeđao optuženu i ostale članove porodice. Upravo zbog tih izuzetno loših odnosa između oštećenog i optužene ne može se uzeti da je optužena iskoristila povjerenje oštećenog, te se nisu stekle pored objektivnih i subjektivne okolnosti, koje bi ukazivale da se radi o ubistvu na podmukao način iz člana 36. stav 2. tačka 1. KZ SRBiH.

Sentenca

Poslovođa prodavnice neovlaštenim davanjem robe na veresiju čini krivično djelo zloupotrebe položaja ili ovlaštenja iz čl. 226. stav 1. Krivičnog zakona SRBiH ako pri tome postupa u namjeri da kupcima pribavi kakvu korist, čak i u slučaju kada je o veresiji vodio urednu evidenciju i kad su kupci kasnije platili robu.

Sentenca

Novčana sredstva koja su prikupili mještani jednog naselja i predali ih sekretaru mjesne zajednice i cilju organizovanja asfaltiranja puta kroz to naselje postala su društvena sredstva u mjesnoj zajednici, pa ako ih sekretar prisvoji, izvršio je krivično djelo pronevjere iz člana 227. KZ SRBiH.

Sentenca

Nije učinjena bitna povreda odredaba krivičnog postupka iz člana 364. stav 1. tačka 11. ZKP, ako je sud propustio da navede činjenični opis djela u izreci rješenja kojim je neuračunljivom izvršiocu izrekao mjeru bezbjednosti obaveznog psihijatrijskog liječenja na slobodi iz člana 64. KZ SFRJ pod uslovom da je u obrazloženju rješenja iznio činjenice i okolnosti iz kojih proizilaze zakonska obilježja krivičnog djela.

Sentenca

Kad odmjerava kaznu osuđenom u postupku koji se provodi po odredbi člana 401. stav 1. tačka 1. ZKP, sud može da uvaži samo olakšavajuće okolnosti utvrđene u pravosnažnim presudama koje se preinačuju u odlukama o kaznama. Zbog toga, nove okolnosti koje je osuđeni iznio u zahtjevu za nepravo ponavljanje postupka i na temelju kojih je, nakon pravosnažnosti presude, donesene u tom postupku, podnio zahtjev za vanredno ublažavanje kazne ne mogu se smatrati okolnostima koje su bile poznate sudovima u vrijeme izricanja presude, jer nisu postojale procesne mogućnosti da ih sudovi uvaže, pa dosljedno tome mogu biti osnov vanrednog ublažavanja kazne.

Sentenca

Kad se pri rješavanju zahtjeva za zaštitu zakonitosti koji je podignut na štetu osuđenog pojavi znatna sumnja o istinitosti odlučnih činjenica, sud koji rješava o zahtjevu nije ovlašten da primjenom člana 423. stav 1. ZKP ukine nižestepene presude, jer je i u ovakvom slučaju vezan zabranom iz člana 422. stav 3. ZKP.

Sentenca

Pripadnikom neprijateljskog udruženja iz stava 1. člana 136. Krivičnog zakona SFRJ smatra se kako onaj koji je postao pripadnik udruženja posle njegovog formiranja, tako i onaj koji pristupi udruženju u toku njegovog stvaranja.

Sentenca

Krivično djelo neprijateljske propagande iz člana 133. Krivičnog zakona SFRJ se vrši radi prenošenja neprijateljskih ideja na druge, odnosno stvaranja istomišljenika, a može predstavljati i prethodnu fazu za izvršenje krivičnog djela udruživanja radi neprijateljskih djelatnosti iz člana 136. Krivičnog zakona SFRJ u kom slučaju još nije izvršeno niti pokušano ovo krivično djelo (iz člana 136. Krivičnog zakona SFRJ), već je okrivljeni izvršio krivično djelo neprijateljske propagande iz člana 133. Krivičnog zakona SFRJ, a tek preduzimanjem, u odnosu na najmanje još dva lica, konkretnih radnji kojima stvara zaveru, bandu, grupu ili drugo udruženje lica radi vršenja krivičnih dela, navedenih u stavu 1. člana 136. Krivičnog zakona SFRJ okrivljeni je izvršio krivično delo udruživanja radi neprijateljske delatnosti iz člana 136. Krivičnog zakona SFRJ, u kom slučaju (kad je izvršeno krivično delo iz člana 136.) krivično delo iz člana 133. Krivičnog zakona SFRJ je konzumirano krivičnim delom iz člana 136. Krivičnog zakona SFRJ.

Sentenca

Krivično delo samovoljnog udaljenja i bekstva iz oružanih snaga iz člana 217. stav 4. Krivičnog zakona SFRJ ima dva oblika. Za postojanje ovog krivičnog dela dovoljno je da je ostvaren jedan od ovih oblika ili oba zajedno. Za prvi oblik potrebna je namera vojnog lica da napusti zemlju da bi izbeglo službu u oružanim snagama, a napuštanje zemlje u ovoj nameri može izvršiti legalno ili ilegalno. Za drugi oblik potrebna je namera vojnog lica da ostane u inostranstvu da bi izbeglo službu u oružanim snagama bez obzira da li je u inostranstvo dospeo legalno, ilegalno, slučajno ili na neki drugi način.

Sentenca

Ako je istraga sprovedena za krivično delo za koje je pritvor obavezan i za to krivično delo bude podignuta i optužnica, a prvostepeni sud kvalifikuje delo tako da pritvor po kvalifikaciji iz prvostepene presude nije obavezan, za ocenu postojanja osnova za pritvor od značaja je kvalifikacija krivičnog dela iz presude. Međutim, ako presuda bude ukinuta i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje obaveznost pritvora odnosno postojanje osnova za pritvor ceniće se prema kvalifikaciji krivičnog dela iz optužnice, jer prvostepena presuda više ne postoji i postupak se nakon ukidanja presude vodi za krivično delo iz optužnice.

Sentenca

Ako je osuđeni pravosnažno osuđen u odsustvu za vreme važenja Zakonika o krivičnom postupku (do 1. jula 1977.) po zahtevu za ponavljanje krivičnog postupka na osnovu člana 560. Zakona o krivičnom postupku u odnosu na podnošenje ovog zahteva i postupanje po njemu primenjivače se odredbe Zakonika o krivičnom postupku, a ne odredbe člana 410. Zakona o krivičnom postupku.

Sentenca

Prodaja staklene ambalaže u kojoj je prispela roba koju su okrivljeni kupili i čija je vrednost uračunata u cenu kupljene robe zbog čega se i nije vraćala proizvođaču ne predstavlja delatnost - osnovnu ili sporednu - okrivljenog pravnog lica koja bi se morala posebno registrovati.

Sentenca

U slučaju kada stavi u promet proizvod koji ne odgovara propisima o kvalitetu, organizacija udruženog rada čini privredni presude iz člana 91. stav 1. tačka 1. i stav 2. Zakona o standardizaciji, neovisno o tome što se radilo o proizvodu iz saveznih robnih rezervi.

Sentenca

Osnovna organizacija udruženog rada čini privredni prestup iz člana 650. stav 1. tačka 6. Zakona o udruženom radu i u slučaju kada vrši prodaju robe drugoj osnovnoj organizaciji udruženog rada u okviru iste radne organizacije ukoliko za takvu djelatnost nije registrovana kod nadležnog registarskog suda.

Sentenca

Organizacija udruženog rada čini privredni prestup iz člana 63. stav 1. tačka 4. Zakona o knjigovodstvu bez obzira na okolnost što je popis sredstava povjeren komisiji čiji su članovi bili nekvalifikovani radnici.

Sentenca

Kada okrivljene oglasi odgovornim zbog privrednog prestupa iz čl. 37. stav 1. i 2. Zakona o osnovama poslovanja organizacije udruženog rada u oblasti prometa robe i usluga u prometu robe i o sistemu mjera kojima se narušava jedinstvo jugoslovenskog tržišta u toj oblasti, sud je shodno odredbi iz čl. 39. istog zakona obavezan pored novčane kazne za izvršeni privredni prestup izreći i zaštitnu mjeru javnog objavljivanja presude.

Sentenca

Ugovor kojim se dužnik obavezuje da vrati stan dat mu na privremeno korištenje ili drugi stan iste površine ništav je u alternativnom dijelu (vraćanje drugog stana), jer je stan kao i svaka druga nekretnina prostorno individualizirana stvar, pa predmet ugovora može biti samo određeni stan.

Sentenca

Ništav je ugovor kojim je opština bez naknade prenijela “pravo trajnog korištenja poljoprivrednog zemljišta” na fizička lica i kada je ugovor bio zaključen na osnovu prethodne odluke koju je donijela skupština opštine u sjednici, jer ta odluka nije upravni akt u smislu odredbe člana 9. Zakona o upravnim sporovima nego akt raspolaganja, pa se njegova valjanost prosuđuje prema odredbi člana 103. Zakona o obligacionim odnosima, u vezi sa članom 15. Zakona o prometu nepokretnosti.

Sentenca

Zajmodavac, državljanin SFRJ, ima pravo da zahtijeva od zajmoprimca, državljanina SFRJ, vraćanje pozajmljenog iznosa u stranim sredstvima plaćanja, ako je ugovor o zajmu zaključen i zajam dat u vrijeme kada su ugovorne stranke bile ne privremenom radu u inostranstvu, bez obzira što u vrijeme presuđenja ugovorne strane borave u SFRJ.

Sentenca

Kada su istu nekretninu kupila dva ili više lica, a nijednom nije predat posjed, jači je u pravu prvi kupac, ali ako je na potonjeg kupca prenijeto pravo svojine uknjižbom u zemljišnu ili neku drugu javnu knjigu, tada prethodni kupac može tražiti da se poništi ugovor i briše uknjižba i da se na njega prenese pravo vlasništva, samo ako dokaže da je potonji sticalac bio nesavjestan (znao je ili je mogao znati da je ista nekretnina prodata trećem licu).

Sentenca

Ima mjesta primjeni sankcije oduzimanja predmeta prestacije - radi predaje opštini - iz zakonom zabranjenog ugovora o kupoprodaji automobila strane proizvodnje uvezanog uz carinske olakšice, ako su obje stranke bile nesavjesne, odnosno znale za zabranu, jer se radi o luksuznoj stvari koja ne služi za zadovoljenje osnovnih životnih potreba.

Sentenca

Izjava o zadržavanju prava na ugovornu kaznu može se dati i usmeno.

Sentenca

Dekorater koji je, po uputstvu glavnog projektanta i za račun naručioca djela, izvršio tehnički dio posla na reprodukciji likovnih djela u interijeru poslovne prostorije naručioca djela, nije pasivno legitimisan u parnici za naknadu štete zbog povrede autorskog prava.

Sentenca

Pravna zaštita patenta važi od podnošenja uredne prijave za priznavanje prava na patent samo pod pretpostavkom da je to pravo priznato i upisano u registar. Zato je prije priznanja prava na patent preuranjena tužba sa zahtjevom da se trećem licu zabrani korištenje istog pronalaska.

Sentenca

Propisi o pravu preče kupovine iz čl. 29. do 37. Zakona o prometu nepokretnosti SRBiH ne isključuju primjenu odredbe iz člana 528. Zakona o obligacionim odnosima, po kojoj izjava nosioca prava preče kupovine o prihvatanju ponude ne proizvodi pravno dejstvo ako on istovremeno ne isplati prodavcu i cijenu koja je ugovorena sa trećim licem, ili njen iznos ne deponuje kod mjesno nadležnog opštinskog suda (član 533. stav 4. ZOO).

Sentenca

Ne može se uknjižiti pravo korištenja neizgrađenog građevinskog zemljišta u društvenoj svojini u korist lica kome je dodijeljeno zemljište radi građenja, ako prethodno nije brisano privremeno pravo korištenja bivšeg vlasnika podruštvljenog građevinskog zemljišta na osnovu pravno valjanje isprave.

Sentenca

Zahtjev da se uspostavi prijašnje stanje izgradnjom protivpravno porušene grobnice ima svoj pravni osnov u odgovornosti za prouzrokovanu štetu, pa zastarijeva u rokovima iz člana 376. stav 1. i 2. Zakona o obligacionim odnosima.

Sentenca

Okolnost što je bila nepoznata adresa tuženoga u inostranstvu nije razlog za zastoj zastarjelosti potraživanja jer to nije bila prepreka za podnošenje tužbe sa prijedlogom da se tuženom postavi privremeni zastupnik i time prekine zastarjelost potraživanja.

Sentenca

Povjerilac koji je izgubio mjenicu datu kao sredstvo obezbjeđenja plaćanja, nalazi se u povjerilačkoj docnji od dana dospijeća mjenice do dana pravosnažnosti rješenja o amortizaciji mjenice, pa mu za taj period ne pripada pravo na zatezne kamate.

Sentenca

Prodavac je ovlašten da jednostrano raskine ugovor o kupoprodaji i bez ostavljanja naknadnog primjerenog roka za ispunjenje obaveze plaćanja cijene, ako kupac nije platio u dužem periodu (dvije godine) ni dio ugovorene cijene, koju je bio dužan u cjelini isplatiti u roku od 15 dana od dana zaključenja ugovora, jer se iz takvog ponašanja kupca može zaključiti da neće svoju obavezu izvršiti ni u naknadnom roku. U tom slučaju prodavac može tražiti da sud utvrdi da je ugovor raskinut od dana kada je saopštio tuženome da ga smatra raskinutim.

Sentenca

Specijalizovana komunalna organizacija ima pravo na naknadu za odvoz smeća utvrđenu cjenovnikom koji ovjerava nadležna zajednica za cijene i kada nije izvršila uslugu zbog propusta korisnika poslovnog prostora (korisnik je obavješten o mjestu, vremenu i načinu odvoženja smeća, ali nije ostavljao smeće na određeno mjesto, već ga je sam odvozio).

Sentenca

Kada je invalidnost tužioca zbog koje je prestao sa radom i prima invalidsku penziju, prouzrokovana bolešću i posljedicama tjelesne povrede, štetnik je dužan da naknadi svu imovinsku štetu - izgubljeni lični dohodak, ako sama bolest, bez sadejstva posljedica štetne radnje, ne bi dovela do prijevremenog penzionisanja oštećenog.

Sentenca

Graditelj (investitor) koji je znao da gradi na eksploatacionom rudnom polju preuzeo je rizik za oštećenje ili rušenje građevinskog objekta usljed rudarskih radova, pa nema pravo tražiti naknadu štete od rudarske organizacije. Postoji podijeljena odgovornost za štetu ako je graditelj prema okolnostima slučaja mogao znati da gradi na eksploatacionom rudnom polju, a rudarska organizacija ga nije upozorila na opasnost od oštećenja ili rušenja objekta usljed pomjeranja tla. U slučaju građenja bez odobrenja nadležnog organa (građevinske dozvole), ako se takvo odobrenje tražilo po zakonu, odgovornost rudarske organizacije je isključena, iako nije upozorila graditelja na opasnost.

Sentenca

Kada postoji podijeljena odgovornost za štetu prouzrokovanu oštećenjem stvari, može se dosuditi samo novčana naknada štete u visini potrebnih troškova popravke, srazmjerno obimu podijeljene odgovornosti. U ovakvom slučaju nije moguća naknada štete uspostavljanjem prijašnjeg stanja (obavezivanjem štetnika da o svom trošku popravi oštećenu stvar) jer se kod takvog oblika naknade štete ne može uspješno primijeniti princip podijeljene odgovornosti za štetu.

Sentenca

Lice koje postupa u granicama nužne odbrane ne odgovara za štetu prouzrokovanu trećim licima smrću napadača.

Sentenca

Na potraživanje stečenog bez osnova zatezna kamata se obračunava po stopi iz člana 277. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima i kada su parnične stranke lica koja međusobno zaključuju ugovore o privredi. Počev od 3. avgusta 1985. godine ova zatezna kamata se obračunava po stopi kamate koja se u mjestu ispunjenja plaća na štedne uloge oročene bez utvrđene namjere preko godinu dana i u slučaju kad je potraživanje dospjelo prije navedenog datuma.

Sentenca

Zatezne kamate na neiskorišteni iznos avansa koji je tuženi dužan vratiti nakon ispunjenja kupoprodajnog ugovora, obračunavaju se po stopi iz člana 277. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima i kada parnične stranke međusobno zaključuju ugovore u privredi.

Sentenca

Vlasnik motornog vozila koji je dozvolio licu bez dozvole za upravljanje tom kategorijom motornog vozila, da vozilom upravlja, dužan je da solidarno sa vozačem osiguravaču naknadi iznos koji je ovaj platio licu kome je prouzrokovana šteta ovakvom vožnjom.

Sentenca

Osiguravač nije ovlašten da od osiguranika - autoprevozne organizacije udruženog rada, zahtijeva regres naknade isplaćene njenom radniku kondukteru u autobusu povrijeđenom u saobraćajnoj nezgodi, bez obzira što je u uslovima za osiguranje korisnika odnosno sopstvenika motornih vozila od odgovornosti za štetu pričinjenu trećim licima, navedeno da se kondukter ne smatra trećim licem.

Sentenca

Ako je razvedeni bračni drug kome je na osnovu pravosnažne odluke vanparničnog suda prestalo svojstvo nosioca stanarskog prava, u periodu od dvije godine po pravosnažnosti sudske odluke, koristio drugi stan, izgubio je pravo na korištenje ranijeg stana i pravo na nužni smještaj.

Sentenca

Ako tuženi nije nikada uselio u stan koji mu je dodijeljen na korištenje, već su u taj stan uselila treća lica po njegovom odobrenju (kćerka sa užom porodicom koja prije useljenja nije živjela u zajednici sa tuženim), ne može se tuženom otkazati ugovor o korištenju stana zbog nekorištenja, već samo zahtijevati utvrđenje da je ugovor o korišćenju stana prestao da važi, a iseljenje kćerke tuženog i članova njene porodice može se zahtijevati po osnovu iz člana 30. Zakona o stambenim odnosima.

Sentenca

Lice koje je po kazivanju ostavioca sastavilo pismeni testament pred svjedocima, može biti i svjedok tog testamenta.

Sentenca

Izjava o odricanju od nasljeđa u korist drugog nasljednika sa izjavom o prihvatanju ustupljenog nasljeđa ima karakter ugovora o prenosu nasljeđenih stvari i prava. Zbog toga pravosnažnost rješenja o nasljeđivanju kojim je ustupiocu nasljeđa uručen njegov nasljedni dio ne sprečava kasnije raspravljanje o pravima proisteklim iz izjave o ustupanju i prihvatu nasljedstva po propisima obligacionog prava.

Sentenca

Svi oblici rada koji se uzimaju u obzir kod utvrđivanja udjela bračnog druga u zajedničkoj imovini, uzimaju se u obzir i kod utvrđivanja doprinosa bračnog druga u održavanju posebne imovine drugog bračnog druga.

Sentenca

Sudovi udruženog rada su nadležni da odlučuju o zahtjevu organizacije udruženog rada za ispražnjenje dodijeljenog stana pozivom na ugovor o kreditu za izgradnju porodične stambene zgrade.

Sentenca

Vrhovni sud Bosne i Hercegovine nije nadležan da odlučuje o zahtjevu za zaštitu zakonitosti protiv odluke suda udruženog rada o upisu organizacije udruženog rada u sudski registar.

Sentenca

Redovni sudovi su nadležni da sude o zahtjevu radnika tužene organizacije udruženog rada za naknadu štete prouzrokovane nestankom motorne pile njegovo vlasništvo koju je koristio u procesu rada, a nakon isteka radnog vremena povjerio na čuvanje skladištaru tužene.

Sentenca

Za suđenje o zahtjevu za naknadu troškova stručnog usavršavanja, nadležan je redovni sud, ako polaznik tečaja nije bio u radnom odnosu sa tužiocem, ni u vrijeme zaključenja ugovora o stručnom usavršavanju, niti je radni odnos zasnovao kasnije.

Sentenca

Omladinska radna akcija (ORA) kao društvena organizacija nema svojstvo društveno-pravnog subjekta koji ima u vidu član 41. stav 1. tačka 1-f. Zakona o redovnim sudovima SR BiH, pa je za suđenje u sporu nadležan u prvom stepenu opštinski sud, bez obzira na vrijednost predmeta spora.

Sentenca

Kada tužilac podnese tužbu sudu koji nije mjesno nadležan ne može taj sud ustupiti predmet sudu koji je mjesno nadležan po sporazumu stranaka (prorogacija) već je u tom slučaju nadležan da sudi sud opštine mjesne nadležnosti.

Sentenca

Klauzula iz tovarnog lista o ugovorenoj mjesnoj nadležnosti ne predstavlja sporazum o mjesnoj nadležnosti iz člana 70. Zakona o parničnom postupku, ako ga nisu potpisali ovlašteni zastupnici ili punomoćnici pošiljaoca, odnosno primaoca robe.

Sentenca

U postupku priznanja odluke stranog suda ocjenjuje se samo da li su ispunjeni uslovi iz člana 86. do 96. Zakona o rješavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja u određenim odnosima, od kojih zavisi da li je strana odluka podobna za izvršenje u SFRJ, a ne raspravlja se o prigovorima koji eventualno sprečavaju izvršenje.

Sentenca

Pravo na novčanu naknadu za pomoć i njegu imaju korisnici starosne i invalidske penzije, kojima je za osnovne životne potrebe neophodna stalna pomoć i njega drugog lica, bez obzira po kom osnovu su stekli pravo na starosnu i invalidsku penziju.