Zakon o zrakoplovstvu Bosne i Hercegovine

DIO PRVI - OSNOVNE ODREDBE (čl. 1-8)

Osnovne odredbe: predmet i primjena zakona, definicije, usklađenost s Čikaškom konvencijom i propisima EU, nadležnosti, opći uslovi za zrakoplovstvo i vojni i drugi državni zrakoplovi.

Predmet ZakonaČlan 1.

Ovim zakonom uređuju se uslovi za bezbjedan vazdušni saobraćaj u vazdušnom prostoru Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: BiH), koji se odnosi na: ovlašćenja u oblasti civilnog vazduhoplovstva i kontrole vazdušnog saobraćaja, opšte uslove za vazduhoplovstvo; obaveze i odgovornosti u pogledu vazduhoplovne navigacije; inspekcijski i stručni nadzor; usluge u vazdušnoj plovidbi; aerodrome; potragu i spašavanje; avione; vazduhoplovno ovlašćeno i vazduhoplovno stručno osoblje; vazduhoplovne operatere i druge djelatnosti u vazduhoplovstvu; istraživanje nesreća i incidenata; bezbjednost civilnog vazduhoplovstva i prekršaje u vazduhoplovstvu.

Primjena ZakonaČlan 2.

(1) Vazduhoplovne aktivnosti unutar vazdušnog prostora iznad teritorije BiH mogu se sprovoditi samo prema uslovima određenim ovim zakonom i propisima donesenim na osnovu ovog zakona. Pri tome, teritorija BiH je teritorija države definisana u Konvenciji o međunarodnom civilnom vazduhoplovstvu (u daljnjem tekstu: Čikaška konvencija).

(2) Izvan teritorije BiH, odredbe ovog zakona i propisi doneseni na osnovu ovog zakona primjenjuju se na vazduhoplove registrovane u BiH, pod uslovom da te odredbe nisu u suprotnosti sa zakonodavstvom države u kojoj se u tom trenutku vazduhoplov nalazi.

(3) Propisi iz oblasti civilnog vazduhoplovstva, doneseni prije 1. aprila 1992. godine, primjenjivaće se u BiH ako nisu u suprotnosti sa Ustavom BiH, ovim zakonom i propisima donesenim na osnovu ovog zakona ili drugih zakona BiH kojima se uređuju oblast civilnog vazduhoplovstva.

DefinicijeČlan 3.

U smislu ovog zakona navedeni pojmovi imaju sljedeće značenje:

a) aerodrom je unaprijed definisano područje na kopnu ili vodi (uključujući sve objekte, instalacije i opremu) namijenjeno za slijetanje, polijetanje i kretanje vazduhoplova u bilo kojem dijelu ili cjelini;

b) ARC je potvrda o provjeri plovidbenosti koja se izdaje uz Uvjerenje o plovidbenosti i služi kao dokaz da je obezbijeđena kontinualna plovidbenost vazduhoplova (Airworthiness Review Certificate - ARC);

c) avio-prevoznik je preduzeće za vazdušni saobraćaj sa važećom dozvolom za rad i važećim AOC (Air Operator Certificate);

d) bezbjednost civilnog vazduhoplovstva (security) kombinacija je mjera i ljudskih i prirodnih resursa namijenjena da zaštiti civilno vazduhoplovstvo protiv akata nezakonitog ometanja;

e) član kabinske posade je član posade koji, u interesu bezbjednosti putnika, obavlja dužnosti koje mu odrede operater ili vođa vazduhoplova, ali koji ne smije djelovati kao član letačke posade;

f) član letačke posade je član posade koji posjeduje odgovarajuću dozvolu za obavljanje dužnosti koje su ključne za operacije vazduhoplova u toku letenja;

g) država registra je država u čiji je registar vazduhoplov uveden;

h) ECAA avio-prevoznik je avio-prevoznik čije je glavno sjedište smješteno unutar države članice Evropske unije ili države strane u Multilateralnom sporazumu o uspostavljanju evropske zajedničke vazduhoplovne oblasti;

i) ESARR (EUROCONTROL Safety Regulatory Requirements) jesu EUROCONTROL-ovi regulatorni zahtjevi koji se odnose na bezbjednost letenja;

j) letenje obuhvata vrijeme od trenutka kada se prvo lice ukrca u vazduhoplov sa namjerom da leti do trenutka kada se sva takva lica iskrcaju;

k) MTOM je maksimalna masa pri polijetanju, što odgovara certifikovanom iznosu specifičnom za sve tipove vazduhoplova, kao što je navedeno u uvjerenju o plovidbenosti vazduhoplova;

l) operater je lice, organizacija ili preduzeće koje je angažovano ili nudi da se angažuje u operacijama vazduhoplova;

m) operativna ograničenja su mjere vezane za buku koje ograničavaju ili smanjuju pristup civilnih podzvučnih mlaznih aviona nekom aerodromu. Pojam uključuje operativna ograničenja čiji je cilj povlačenje iz operacija vazduhoplova koji su na granici udovoljavanja zahtjevima na određenim aerodromima kao i operativna ograničenja djelimične prirode, koja utiču na operacije civilnih podzvučnih aviona u skladu sa periodom vremena;

n) Potvrda vazdušnog operatera AOC (Air Operator Certificate) jeste potvrda kojom se ovlašćuje operater da vrši komercijalne operacije vazdušnog saobraćaja navedene u potvrdi;

o) radna dozvola (Operating Licence) jeste odobrenje koje nekom operateru izdaje BiH, kojim mu dozvoljava da za novčanu naknadu izvrši prevoz putnika, pošte i/ili tereta vazduhom ili da izvodi lokalne letove koji ne uključuju prevoz vazduhom između različitih aerodroma, kao što je navedeno u dozvoli za rad;

p) SDR (Special Drawing Right) označava specijalno pravo vučenja kako ga je definisao Međunarodni monetarni fond;

r) slot je planirano vrijeme dolaska ili odlaska koje je na raspolaganju ili je dodijeljeno za neko kretanje vazduhoplova određenog datuma na koordiniranom aerodromu;

s) Služba kontrole letenja (ATC) jeste služba koja obuhvata usluge koje se pružaju u svrhu sprečavanja sudara između vazduhoplova i, na manevarskoj površini, između vazduhoplova i prepreka, pospješivanja i održavanja urednog toka vazdušnog saobraćaja;

t) Služba vazdušne plovidbe (ANS) jeste služba koja obuhvata kontrolu letenja (ATC), upravljanje vazdušnim saobraćajem (u daljnjem tekstu: ATM), komunikacije, navigacione i nadzorne sisteme (u daljnjem tekstu: CNS), meteorološke službe za vazdušnu plovidbu (u daljnjem tekstu: MET) i službe vazduhoplovnih informacija (u daljnjem tekstu: AIS);

u) strani avio-prevoznik je avio-prevoznik čije glavno sjedište nije smješteno unutar države članice Evropske unije ili države strane u Multilateralnom sporazumu o uspostavljanju evropske zajedničke vazduhoplovne oblasti;

v) stručni nadzor je sveobuhvatni pregled aktivnosti organizacije s ciljem potvrđivanja usklađenosti sa regulatornim zahtjevima koje je propisala BHDCA (Audit) i sistematska procjena određene karakteristike s ciljem provjere usklađenosti sa regulatornim zahtjevima;

z) upravljanje vazduhoplovom (aircraft operation) podrazumijeva upotrebu vazduhoplova od trenutka kada se pokreću njegovi motori (power applied to its engines) u svrhu vožnje ili stvarnog polijetanja do trenutka kada se vazduhoplov zaustavi na površini sa potpuno zaustavljenim motorima; pored toga označavaće pokretanje vazduhoplova vučenjem i vozilima za guranje unazad (push-back vehicles) ili snagom koja je karakteristična za pogon i uzgon vazduhoplova (powers which are typical for the drive and the lift of aircraft);

aa) uravnotežen pristup je pristup po kojem će nadležni organ razmotriti mjere koje su na raspolaganju za rješavanje problema buke na nekom aerodromu na njegovoj teritoriji, naime predvidivi efekat smanjenja buke vazduhoplova na izvoru, na planiranje i upravljanje površinama za slijetanje, na operativne procedure za smanjenje buke i operativna ograničenja;

bb) zainteresovane strane su fizička ili pravna lica na koja utiču ili će vjerovatno uticati, ili koja imaju opravdan interes za uvođenje mjera za smanjenje buke, uključujući operativna ograničenja;

cc) Zajednički komitet je tijelo koje se sastoji od država strana u Multilateralnom sporazumu o uspostavljanju evropske zajedničke vazduhoplovne oblasti, uspostavljeno u skladu sa članom 18. ovog sporazuma;

dd) zaštitna zona aerodroma je zona u kojoj je postavljanje ili izgradnja objekata i opreme (prirodnih i vještačkih) ograničena ili zabranjena radi uticaja na bezbjednost (safety) vazdušnih operacija;

ee) Zbornik vazduhoplovnih informacija (AIP) publikacija je koju izdaje ili su je izdale nadležne institucije BiH i koja sadrži vazduhoplovne informacije trajnog karaktera koje su ključne za vazdušnu plovidbu;

ff) zemlja u razvoju označava državu koju je na listu primalaca zvanične pomoći za razvoj stavila Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD);

gg) vazduhoplov je svaka naprava koja se održava u atmosferi zbog reakcije vazduha, osim reakcije vazduha u odnosu na zemljinu površinu. Ovaj pojam obuhvata:

1) žiroplane,

2) dirižable,

3) jedrilice,

4) avione,

5) slobodne i vezane balone,

6) zmajeve,

7) padobrane,

8) leteće modele,

9) opremu za vazdušne sportove,

10) druga sredstva koja su namijenjena za upotrebu u vazdušnom prostoru pod uslovom da se njima rukuje na visini višoj od trideset metara iznad zemlje ili nivoa mora;

hh) vazduhoplovi na granici udovoljavanja (marginally compliant aircraft) jesu civilni podzvučni avioni koji ispunjavaju certifikacione granice iz Čikaške konvencije, kumulativnom marginom od ne više od 5 EPNdB (efektivni nivo primljene buke u decibelima), gdje je kumulativna margina brojka izražena u EPNdB koja se dobije sabiranjem individualnih margina (tj. razlika među certifikovanim nivoom buke i maksimalnim dozvoljenim nivoom buke) na svakoj od tri referentne tačke za mjerenje buke definisane Čikaškom konvencijom.

Princip usklađenosti Zakona sa međunarodnim propisimaČlan 4.

(1) Ovaj zakon usklađen je sa Čikaškom konvencijom, standardima, preporučenom praksom i procedurama izdatim u skladu s ovom konvencijom, kao i propisima Evropske unije (u daljnjem tekstu: EU) koji su sadržani u Multilateralnom sporazumu o osnivanju zajedničke evropske vazduhoplovne oblasti (u daljnjem tekstu: ECAA multilateralni sporazum).

(2) Propisi koji budu doneseni na osnovu ovog zakona biće redovno i blagovremeno usklađivani sa Čikaškom konvencijom, standardima, preporučenom praksom i procedurama izdatim u skladu s ovom konvencijom, kao i propisima EU koji su sadržani u ECAA multilateralnom sporazumu.

Nadležnost u oblasti civilnog vazduhoplovstva i pružanju usluga u vazdušnoj plovidbiČlan 5.

(1) Za sprovođenje politike u oblasti civilnog vazduhoplovstva nadležno je Ministarstvo komunikacija i transporta BiH (u daljnjem tekstu: Ministarstvo), osim ako ovim ili drugim zakonom nije drugačije određeno.

(2) Direkcija za civilno vazduhoplovstvo Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: BHDCA) obavlja dužnosti definisane ovim zakonom i nadležna je i odgovorna za obavljanje funkcije regulatora i nadzora u civilnom vazduhoplovstvu i kontroli letenja.

(3) Pružanje usluga u vazdušnoj plovidbi u vazdušnom prostoru iznad teritorije BiH obavljaće pružalac usluga u vazdušnoj plovidbi (u daljnjem tekstu: pružalac usluga). Osnivanje, nadležnosti, ovlašćenja, upravljanje, kao i druga pitanja vezana za uspostavljanje pružaoca usluga biće regulisani posebnim zakonom.

(4) Pružalac usluga može pružati usluge u vazdušnoj plovidbi i izvan vazdušnog prostora BiH, ako je to regulisano međunarodnim sporazumom u kojem je jedna od ugovornih strana BiH.

(5) Pružaoci usluga u vazdušnoj plovidbi iz drugih država mogu pružati usluge unutar vazdušnog prostora BiH, ako je to regulisano međunarodnim sporazumom u kojem je jedna od ugovornih strana BiH.

Opšti uslovi za vazduhoplovstvoČlan 6.

(1) Unutar BiH let se može obaviti civilnim vazduhoplovom koji je registrovan u BiH u skladu s odredbama ovog zakona.

(2) Vazduhoplovi korišćeni u carinske i policijske svrhe kao i vazduhoplovi koji se koriste jedino za potrebe države ili entiteta, a ne za komercijalni vazdušni transport, moraju zadovoljavati odredbe ovog zakona i propise donesene na osnovu ovog zakona. Za ove vazduhoplove, BHDCA može dozvoliti izuzeća od primjene odredaba ovog zakona i propisa donesene na osnovu ovog zakona, ako se tim izuzećem neće narušiti međunarodni vazdušni saobraćaj u BiH, uključujući i vazdušni prostor i aerodrome koji se za taj saobraćaj koriste.

(3) Civilni vazduhoplov registrovan u drugoj državi može letjeti u vazdušnom prostoru BiH ako postoji međunarodni ugovor između BiH i te države, ili ako posjeduje posebno odobrenje izdato od BHDCA.

(4) Odredbe ovog zakona, koje se primjenjuju na vazduhoplove registrovane u stranim državama, jednako se primjenjuju na vazduhoplove registrovane u vannacionalnom registru.

(5) U vazdušnom prostoru BiH nijedan vazduhoplov ne može letjeti supersoničnom brzinom, osim ako Ministarstvo za takav let ne izda izričito odobrenje.

Vojno vazduhoplovstvo i drugo državno vazduhoplovstvoČlan 7.

(1) Vojni vazdušni saobraćaj je vazdušni saobraćaj u kojem učestvuju vojni vazduhoplovi BiH i strani vojni vazduhoplovi, a koji isključivo služi u vojne svrhe.

(2) Vojni vazduhoplovi su vazduhoplovi koji su upisani u Registar vojnih vazduhoplova.

(3) Propisi kojima se regulišu operacije vojnih vazduhoplova u BiH moraju biti usklađeni sa pravilima letenja u BiH kako ne bi ugrozili operacije civilnih vazduhoplova.

(4) Propisi kojima se regulišu operacije vojnih vazduhoplova u BiH izrađuje Ministarstvo odbrane BiH u saradnji sa BHDCA.

(5) Strani vojni vazduhoplov može ući u vazdušni prostor BiH i operirati unutar tog prostora jedino ako za to posjeduje posebnu dozvolu izdatu od Ministarstva, a uz saglasnost Ministarstva odbrane BiH, i u skladu sa uslovima datim u takvoj dozvoli.

(6) Ministarstvo inostranih poslova BiH izdaje dozvole za slijetanje stranih državnih vazduhoplova u BiH ili prelete stranih državnih vazduhoplova koji nemaju namjeru da slete u BiH.

(7) Državnim vazduhoplovima smatraju se, u skladu s međunarodnim ugovorima, vazduhoplovi koji se upotrebljavaju u vojne, carinske ili policijske svrhe, i vazduhoplovi koji se upotrebljavaju isključivo za prevoz lica koja uživaju poseban status.

Korišćenje stranih dokumenataČlan 8.

Da bi omogućila ispunjavanje obaveza i odgovornosti iz ovog zakona, BHDCA može koristiti potvrde, ovlašćenja, odobrenja i tehničke nalaze stranih civilnih vazduhoplovnih vlasti, uključujući i agencije koje odrede takve vlasti, i može pružati, na osnovu reciprociteta, slične usluge takvim stranim vlastima i agencijama.

DIO DRUGI - DIREKCIJA ZA CIVILNO VAZDUHOPLOVSTVO (BHDCA) (čl. 9-17)

Direkcija za civilno zrakoplovstvo (BHDCA): status, rukovođenje, organizacija, radni odnosi, finansiranje i nadležnosti za donošenje propisa, izdavanje dozvola i certificiranje pružaoca usluga.

GLAVA I - STATUS BHDCA

StatusČlan 9.

(1) BHDCA je upravna organizacija u sastavu Ministarstva.

(2) Sjedište BHDCA je u Banjoj Luci.

(3) BHDCA ima regionalne kancelarije sa sjedištem u Sarajevu i Mostaru.

Rukovođenje radom BHDCAČlan 10.

(1) Generalni direktor i dva zamjenika generalnog direktora čine rukovodstvo BHDCA. Generalni direktor i njegovi zamjenici imenuju se na mandat, u skladu sa Zakonom o ministarskim imenovanjima, imenovanjima Savjeta ministara i drugim imenovanjima Bosne i Hercegovine ("Službeni glasnik BiH", br. 7/03 i 37/03). Mandat generalnog direktora i njegovih zamjenika je četiri godine, s mogućnošću još jednog ponovnog imenovanja.

(2) Generalni direktor rukovodi radom BHDCA. Zamjenici generalnog direktora rukovode radom sektora u skladu sa pravilnikom kojim se uređuje unutrašnja organizacija BHDCA.

(3) Generalni direktor i zamjenici biće izabrani iz tri konstitutivna naroda u BiH, vodeći računa o nacionalnoj i entitetskoj zastupljenosti.

(4) Generalni direktor je odgovoran ministru komunikacija i transporta BiH (u daljnjem tekstu: ministar). Zamjenici su odgovorni generalnom direktoru.

Organizacija BHDCAČlan 11.

(1) Unutrašnja organizacija BHDCA utvrđuje se kao posebna cjelina u okviru Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji Ministarstva.

(2) Unutrašnja organizacija BHDCA mora sadržavati unutrašnju strukturu, vrste i nadležnost organizacionih jedinica, sistematizaciju radnih mjesta, te upravljanje i odgovornost u upravljanju BHDCA.

(3) Unutrašnju organizaciju BHDCA predlaže generalni direktor, donosi je ministar, a potvrđuje Savjet ministara BiH (u daljnjem tekstu: Savjet ministara).

Radni odnosiČlan 12.

(1) Na BHDCA primjenjuje se Zakon o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine i Zakon o radu u institucijama Bosne i Hercegovine.

(2) Na BHDCA primjenjuje se Zakon o platama i naknadama u institucijama Bosne i Hercegovine.

(3) Zaposleni u BHDCA imaju pravo na poseban dodatak na platu.

Izvori finansiranjaČlan 13.

(1) BHDCA će se finansirati na sljedeći način:

a) iz budžeta institucija Bosne i Hercegovine i međunarodnih obaveza Bosne i Hercegovine,

b) iz dijela sredstava koja ostvaruje Bosna i Hercegovina kroz naknade od korisnika za usluge pružene u vazdušnoj plovidbi (rutne naknade),

c) od naknada koje plaćaju putnici u odlasku sa aerodroma u BiH,

d) od naknada koje plaćaju operateri vazduhoplova po toni prevezene robe/tereta u civilnom vazdušnom saobraćaju,

e) od prihoda koje ostvaruje sopstvenom djelatnošću i

f) drugih izvora u skladu sa zakonom.

(2) Iznos sredstava iz stava (1) tačka b) ovog člana, na predlog BHDCA, utvrđuje Savjet ministara kroz Bazu troškova za rutne naknade, a u skladu sa obavezama preuzetim iz međunarodnih ugovora u kojima je BiH ugovorna strana.

(3) Naknada iz stava (1) tačka c), d), i e) ovog člana utvrđuje se posebnom odlukom BHDCA.

GLAVA II - NADLEŽNOSTI BHDCA

Nadležnosti za donošenje propisa o sprovođenjuČlan 14.

(1) Ukoliko nije drugačije utvrđeno ovim zakonom, BHDCA je nadležna za donošenje svih propisa zasnovanih na ovom zakonu. BHDCA će prije donošenja ovih propisa obaviti konsultacije sa subjektima na koje se ti propisi odnose.

(2) Propisi iz stava (1) ovog člana objavljuju se u "Službenom glasniku BiH". BHDCA može objaviti propise i u službenim publikacijama civilnog vazduhoplovstva.

(3) BHDCA će, radi olakšanja i ubrzanja regulatornog procesa i s ciljem obezbjeđivanja evropske standardizacije, kao referencu, u svoje popise uvrstiti sljedeće propise:

a) propise EU koji su sadržani u ECAA multilateralnom sporazumu, i koji će imati prednost u primjeni odnosu na domaće zakonodavstvo,

b) propise Evropske organizacije za bezbjednost vazduhoplovstva (EASA),

c) propise Evropske organizacije za bezbjednost vazdušne plovidbe (u daljnjem tekstu: EUROCONTROL) - ESSAR, osim ako su obuhvaćeni ECAA multilateralnim sporazumom,

d) Zajedničke propise za vazduhoplovstvo (JAR), osim ako su obuhvaćeni ECAA multilateralnim sporazumom, i

e) propise Međunarodne organizacije za civilno vazduhoplovstvo (u daljnjem tekstu: ICAO).

(4) Propisi koji se uključuju kao referenca primjenjivaće se na engleskom jeziku. BHDCA će obezbijediti dostupnost prevoda tih propisa na odgovarajući način.

(5) BHDCA će odobriti izuzeće od propisa, samo pod uslovom da je takvo izuzeće u skladu sa propisima EU koji su sadržani u ECAA multilateralnom sporazumu.

(6) Inicijativu za izmjenu propisa koji donese BHDCA može uputiti generalnom direktoru fizičko i pravno lice registrovano u BiH. U inicijativi za izmjenu propisa podnosilac će navesti pojedinosti propisa zbog kojih traži izmjenu, način na koji bi propis trebalo izmijeniti, kao i razloge zbog kojih propis treba izmijeniti u javnom ili interesu bezbjednosti.

Nadležnosti za izdavanje dozvolaČlan 15.

(1) BHDCA je jedini organ vlasti civilnog vazduhoplovstva nadležan za registraciju vazduhoplova i izdavanje, produžavanje i obnavljanje dozvola, potvrda, odobrenja i ovlašćenja iz oblasti civilnog vazduhoplovstva u BiH.

(2) BHDCA može prenijeti funkcije kao što su:

a) obavljanje pregleda, testiranja, sprovođenje ispita;

b) provjera i utvrđivanje ispunjenosti uslova za:

1) registraciju vazduhoplova,

2) izdavanje, produženje i obnavljanje dozvola, potvrda, odobrenja, autorizacija i ovlašćenja.

(3) Funkcije iz stava (2) ovog člana BHDCA može prenijeti na bilo koje pravno ili fizičko lice koja zadovoljava uslove koje posebnim propisom utvrđuje BHDCA.

(4) Sve prenesene funkcije biće sprovedene u skladu sa posebnim pravilima i propisima koje će donijeti BHDCA.

(5) Dalje prenošenje dodijeljenih funkcija iz stava (2) ovog člana nije dozvoljeno.

Nadležnost za certifikovanje pružaoca uslugaČlan 16.

(1) BHDCA kao imenovano tijelo državne nadzorne vlasti civilnog vazduhoplovstva (NSA) vršiće certifikovanje pružaoca usluga i sprovoditi nadzor nad pružanjem usluga u vazdušnoj plovidbi od pružaoca usluga, s ciljem održavanja bezbjednosti vazdušne plovidbe (safety).

(2) Za izdavanje, izmjenu i obnavljanje certifikata iz stava (1) ovog člana, pružalac usluga je dužan da plati naknadu čiji će iznos biti utvrđen naredbom ministra.

(3) BHDCA može delegirati obavljanje usluga certifikovanja pružaoca usluga drugoj instituciji koja je ovlašćena u skladu sa međunarodnim propisima.

Statistički izvještajČlan 17.

(1) BHDCA je dužna da podnese izvještaj Agenciji za statistiku BiH o svim poslovnim podacima potrebnim za evidentiranje adekvatnih saobraćajnih statističkih pokazatelja u roku od 30 dana od završetka poslovnog tromjesječja u skladu sa domaćim i međunarodnim zahtjevima u pogledu izvještavanja.

(2) BHDCA dužna je da podnese vazduhoplovne statističke izvještaje međunarodnim vazduhoplovnim institucijama, a u skladu sa međunarodnim standardima.

DIO TREĆI - VAZDUŠNI PROSTOR, PRUŽANJE USLUGA U VAZDUŠNOJ PLOVIDBI, POTRAGA I SPAŠAVANJE (čl. 18-35)

Zračni prostor, pružanje usluga u zračnoj plovidbi, potraga i spašavanje: područje letnih informacija, pravila letenja, upravljanje zračnim prostorom, usluge u zračnoj plovidbi i službe za potragu i spašavanje.

GLAVA I - VAZDUŠNI PROSTOR

Vazdušni prostorČlan 18.

Vazdušni prostor BiH je prostor iznad kopna i teritorijalnog mora BiH.

Područje letnih informacijaČlan 19.

(1) Radi pružanja usluga letnih informacija i uzbunjivanja, ministar utvrđuje područje letnih informacija (FIR Sarajevo).

(2) Područje letnih informacija može se prostirati i izvan vazdušnog prostora BiH, do granica utvrđenih međunarodnim sporazumima.

Pravila letenjaČlan 20.

(1) Pravila letenja u BiH izrađuje BHDCA u saradnji sa Ministarstvom odbrane BiH, a odobrava ih Ministarstvo i objavljuje kao ministarsku naredbu o vazduhoplovstvu u roku od šest mjeseci od stupanja na snagu ovog zakona.

(2) Pravila letenja za vojni vazdušni saobraćaj ne smiju ugroziti bezbjednost civilnih vazduhoplova.

(3) Kada je to neophodno u interesu odbrane ili u interesu bezbjednosti, Savjet ministara, u koordinaciji sa Ministarstvom odbrane BiH, može proglasiti neke dijelove vazdušnog prostora zabranjenim, ograničenim ili opasnim zonama za civilne vazduhoplove te u tom smislu donositi posebne procedure. Zabrane ili ograničenja su, koliko god je to moguće, privremeni, a ukidaju se čim prestanu postojati razlozi za njihovu primjenu.

Upravljanje vazdušnim prostoromČlan 21.

(1) Upravljanje vazdušnim prostorom (Airspace Management - ASM) jeste funkcija planiranja čiji je primarni cilj maksimiziranje upotrebe raspoloživog vazdušnog prostora dinamičnom raspodjelom vremena korišćenja i, povremeno, raspodjelom vazdušnog prostora između različitih kategorija korisnika vazdušnog prostora na osnovu kratkoročnih potreba.

(2) Oblikovanje (organizacija i struktura), klasifikacija, fleksibilna upotreba vazdušnog prostora te druge funkcije s ciljem maksimalnog korišćenja raspoloživog vazdušnog prostora (u daljnjem tekstu: upravljanje vazdušnim prostorom), sprovodi se prema odredbama ovog zakona i međunarodnih sporazuma.

(3) Upravljanje vazdušnim prostorom u području letnih informacija utvrđenih u skladu sa odredbama stava (2) ovog člana u nadležnosti je Ministarstva uz saglasnost Ministarstva odbrane BiH.

(4) Način upravljanja vazdušnim prostorom utvrđuje se posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Komitet za upravljanje vazdušnim prostoromČlan 22.

(1) S ciljem strateškog upravljanja vazdušnim prostorom (nivo 1), a radi pripreme predloga bitnih za upravljanje vazdušnim prostorom, Savjet ministara osniva Komitet za upravljanje vazdušnim prostorom koji čine tri civilna i dva vojna predstavnika.

(2) Civilni predstavnici Komiteta za upravljanje vazdušnim prostorom iz stava (1) ovog člana imenuju se na predlog Ministarstva, BHDCA i pružaoca usluga, a vojni predstavnici na predlog Ministarstva odbrane BiH.

(3) Članovi Komiteta za upravljanje vazdušnim prostorom imaju pravo na naknadu za svoj rad. Naknade za rad članova Komiteta za upravljanje vazdušnim prostorom utvrđuje Savjet ministara posebnom odlukom.

Jedinica za upravljanje vazdušnim prostoromČlan 23.

(1) S ciljem operativnog upravljanja vazdušnim prostorom (nivo 2) pružalac usluga dužan je da uspostavi Jedinicu za upravljanje vazdušnim prostorom (Airspace Management Cell - AMC), u čijem radu učestvuju i predstavnici koje imenuje Ministarstvo odbrane BiH.

(2) Sastav Jedinice iz stava (1) ovog člana i bliže odredbe o načinu njenog rada utvrđuju se posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Upravljanje vazdušnim prostorom u realnom vremenuČlan 24.

(1) S ciljem upravljanja vazdušnim prostorom u realnom vremenu (nivo 3), pružalac usluga i Ministarstvo odbrane BiH uspostaviće postupke za civilno-vojnu koordinaciju i obezbijediti komunikacione sisteme koji omogućavaju međusobnu razmjenu podataka kako bi bila omogućena aktivacija, deaktivacija i relokacija vazdušnog prostora kako je to odredila Jedinica za upravljanje vazdušnim prostorom.

(2) Pružalac usluga dužan je da uspostavi procedure za civilno-vojnu koordinaciju i komunikacione sisteme između organizacionih jedinica nadležnih za operativne usluge u vazdušnom saobraćaju.

Organizacija i klasifikacija vazdušnog prostoraČlan 25.

(1) BHDCA će, u saradnji sa pružaocem usluga, donijeti pravila i propise za organizaciju i klasifikaciju vazdušnog prostora BiH.

(2) Organizaciju i klasifikaciju vazdušnog prostora BiH (FIR Sarajevo), kao i projektovanje procedura za letenje definisaće pružalac usluga u saradnji sa BHDCA.

(3) Provjeru i odobravanje organizacije i klasifikacije vazdušnog prostora, kao i procedura za letenje, sprovodi BHDCA.

Korišćenje vazdušnog prostoraČlan 26.

(1) Vazdušni prostor BiH koristi se u skladu sa ovim zakonom i posebnim pravilima i propisima koje donosi BHDCA.

(2) U govornoj komunikaciji u vazdušnom prostoru BiH mogu se koristiti jezici u službenoj upotrebi u BiH i/ili engleski jezik. Bliže odredbe o uslovima i načinu upotrebe ovih jezika u vazdušnom prostoru BiH biće utvrđene posebnim propisom koji donosi BHDCA.

GLAVA II - USLUGE U VAZDUŠNOJ PLOVIDBI

Pružanje usluga u vazdušnoj plovidbiČlan 27.

(1) Usluge u vazdušnoj plovidbi pružaju se u području letnih informacija BiH u svrhu bezbjednog, redovnog i nesmetanog odvijanja vazdušnog saobraćaja svih civilnih i vojnih vazduhoplova, uz uslove i na način utvrđen ovim zakonom i posebnim propisima koje donosi BHDCA.

(2) Pružalac usluga obezbijediće pružanje svih usluga u vazdušnoj plovidbi uz uslove i na način utvrđen ovim zakonom i propisima donesenim na osnovu njega.

(3) Pružalac usluga obavezan je da donese operativna uputstva za rad u skladu sa ovim zakonom, propisima donesenim na osnovu ovog zakona i međunarodnim ugovorima koji obavezuju BiH te da svoje poslove obavlja u skladu s tim uputstvima.

(4) BHDCA će, u saradnji sa pružaocem usluga, donijeti pravila i propise za pružanje usluga u vazdušnoj plovidbi.

Usluge u vazdušnoj plovidbiČlan 28.

(1) Usluge u vazdušnoj plovidbi unutar vazdušnog prostora BiH biće obezbijeđene za Opšti vazdušni saobraćaj (GAT) i Operativni vazdušni saobraćaj (OAT).

(2) Pružalac usluga obezbijediće pružanje usluga u vazdušnoj plovidbi za civilni i vojni vazdušni saobraćaj. Procedure za koordinaciju biće utvrđene posebnim sporazumom zaključenim sa Ministarstvom odbrane BiH.

(3) Usluge u vazdušnoj plovidbi pružaju se u području letnih informacija BiH u svrhu bezbjednog, redovnog i nesmetanog odvijanja vazdušnog saobraćaja svih civilnih i vojnih vazduhoplova, uz uslove i na način utvrđen ovim zakonom i propisima donesenim na osnovu ovog zakona.

(4) Usluge u vazdušnoj plovidbi obuhvataju:

a) upravljanje vazdušnim saobraćajem (ATM):

1) kontrolu vazdušnog saobraćaja (ATC),

2) upravljanje protokom vazdušnog saobraćaja (ATFCM),

3) pružanje letnih informacija (FIS),

4) uzbunjivanje (Alerting),

5) upravljane vazdušnim prostorom (ASM)

b) vazduhoplovno informisanje (AIS),

c) vazduhoplovne komunikacije, navigacija i nadzor (CNS),

d) vazduhoplovna meteorologija (MET),

e) projektovanje, postavljanje, održavanje i nadzor nad radom i ispravnosti tehničkih sredstava i objekata civilne vazdušne plovidbe.

Osoblje za pružanje usluga u vazdušnoj plovidbiČlan 29.

(1) BHDCA će donijeti propise za licenciranje kontrolora letenja u BiH koji će biti u skladu sa Čikaškom konvencijom, propisima EU i ESSAR-ima.

(2) BHDCA će donijeti propise za licenciranje ostalog osoblja za koje je licenciranje neophodno, a koji će biti u funkciji pružanja usluga u vazdušnoj plovidbi, a u skladu sa međunarodnim propisima i standardima.

Kontrolisani aerodromiČlan 30.

Aerodromi koje je BHDCA certifikovala i shodno tome klasifikovala označavaju se kao kontrolisani aerodromi na kojima se moraju obezbijediti usluge u vazdušnoj plovidbi koje se sastoje od aerodromskih i terminalnih usluga u vazdušnoj plovidbi. Kontrolisanim aerodromima biće dodijeljen adekvatan kontrolisani vazdušni prostor.

GLAVA III - POTRAGA I SPAŠAVANJE

Službe za potrage i spašavanjaČlan 31.

(1) Na predlog Ministarstva, Savjet ministara donosi poseban propis kojim se uređuje način uspostavljanja službi za potrage i spašavanja u skladu sa odredbama Čikaške konvencije.

(2) Službe za potrage i spašavanja biće uspostavljene na cijeloj teritoriji BiH.

(3) Pružalac usluga će uspostaviti jedan Spasilački koordinacioni centar za cijelu teritoriju BiH.

(4) Službe za potrage i spašavanja sarađuju sa odgovornima za istraživanje nesreća i odgovornima za brigu o žrtvama nesreće. Da bi se olakšalo istraživanje nesreće, uz jedinice za spašavanje će, kad god je to moguće, biti i lica koja su kvalifikovana za vođenje istrage o vazduhoplovnim nesrećama, ali ta lica neće ometati primarni cilj spašavanja nastradalih.

(5) Do dolaska odgovarajuće komisije za istraživanje nesreće ili istražioca, određenih prema ovom zakona, olupina vazduhoplova neće biti pomjerena više nego što je to potrebno za spašavanje lica u vazduhoplovu i odnošenje tijela poginulih lica. Svi pomjereni predmeti čuvaju se na mjestu nesreće u skladu sa praksom i postupcima uobičajenim u istrazi nesreća.

(6) Ministarstvo će zaključiti posebne sporazume sa službama za potrage i spašavanja drugih država.

(7) BHDCA će vršiti koordinaciju, nadzor i kontrolu kvaliteta rada službi za potrage i spašavanja.

Komitet za potragu i spašavanjeČlan 32.

(1) Savjet ministara će osnovati Komitet za potragu i spašavanje.

(2) Nadležnosti Komiteta za potragu i spašavanje, njegov sastav i trajanje mandata biće određeni odlukom o osnivanju Komiteta za potragu i spašavanje, a u skladu sa Čikaškom konvencijom.

(3) Članovi Komiteta za potragu i spašavanje imenuju se na predlog Ministarstva.

(4) Članovi Komiteta za potragu i spašavanje imaju pravo na naknadu za svoj rad. Naknade za rad članova Komiteta za potragu i spašavanje određuje Savjet ministara posebnom odlukom.

Organizacije koje pružaju usluge u vazdušnoj plovidbiČlan 33.

Organizacije koje pružaju usluge u vazdušnoj plovidbi, kao i certifikovani aerodromi, dio su organizacije za potrage i spašavanja i pružaju pomoć i informacije koje traži Spasilački koordinacioni centar. Ove organizacije preduzeće radnje koje opravdavaju date okolnosti i bez takvog zahtjeva.

Operater vazduhoplovaČlan 34.

(1) Operater ili korisnik vazduhoplova, lica koja su zaposlene u vazduhoplovu ili na aerodromima ili drugim objektima za vazduhoplovstvo dužni su da učestvuju u potrazi i spašavanju.

(2) Lica koja su učestvovala u potrazi i spašavanju vazduhoplova imaju pravo na naknadu za takvo učešće. Ako Ministarstvo ne odluči drugačije u pojedinačnom slučaju, naknadu plaća operater ili vlasnik traženog, odnosno spašavanog vazduhoplova.

Posebni sporazumiČlan 35.

BHDCA će zaključiti posebne sporazume o saradnji u oblasti potrage i spašavanja sa organizacijama, institucijama, pravnim i fizičkim licima u BiH.

DIO ČETVRTI - AERODROMI (čl. 36-58)

Aerodromi: potvrda za aerodrom i Registar aerodroma, uslovi i ograničenja, zaštitne zone i zrakoplovne prepreke, buka, slotovi, opsluživanje na zemlji i komitet korisnika aerodroma.

AerodromiČlan 36.

(1) Pravo i odgovornost za izgradnju i upravljanje aerodromima imaju institucije entiteta BiH.

(2) Institucije entiteta svoje pravo i odgovornost za izgradnju i upravljanje aerodromima mogu prenijeti na bilo koje fizičko i pravno lice.

Potvrda za aerodrom i Registar aerodromaČlan 37.

(1) Međunarodni i domaći vazdušni saobraćaj unutar BiH dozvoljen je samo na aerodromima čiji operateri posjeduju potvrdu za aerodrom koju je izdala BHDCA.

(2) BHDCA vodi Registar aerodroma. Oblik i sadržaj Registra aerodroma, kao i način njegovog vođenja utvrđuje se posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Uslovi za dobijanje potvrde za aerodromČlan 38.

(1) Za dobijanje potvrde za aerodrom, moraju biti ispunjeni sljedeći uslovi:

a) da je podnosilac zahtjeva operater aerodroma ili je ovlašćen od operatera da rukovodi aerodromom i bude nosilac Potvrde za aerodrom koja će biti izdata;

b) da fizičke karakteristike aerodroma i njegova vizuelna sredstva, kao i okolni teren, zgrade, objekti i njihove oznake, ispunjavaju ICAO standarde i propise EU, za kategorije vazduhoplova koje su predviđene da koriste aerodrom;

c) da su navigaciona sredstva i uređaji za slijetanje kao i drugi telekomunikacioni uređaji i sistemi napajanja električnom energijom na aerodromu adekvatni za predviđene operacije aerodroma;

d) da je nivo usluga u vazdušnoj plovidbi, koje su obezbijeđene na aerodromu, u skladu sa ovim zakonom;

e) da su na aerodromu obezbijeđene meteorološke usluge na zadovoljavajućem nivou;

f) da je program bezbjednosti aerodroma u skladu sa ovim zakonom;

g) da su izrađeni prihvatljivi planovi za vanredne okolnosti na aerodromu i da će biti ažurirani;

h) da su uspostavljene odgovarajuće vatrogasne i spasilačke službe s adekvatnim brojem odgovarajućeg iskusnog i obučenog osoblja;

i) da postoji unutrašnja administrativna organizacija i uprava aerodroma; i

j) da je uspostavljena kontrola, u saradnji sa lokalnim vlastima, s ciljem ograničavanja gradnje u blizini aerodroma i u zaštićenim zonama aerodroma, definisana posebnim sporazumom.

(2) Prilikom izdavanja potvrda za aerodrom, BHDCA će uzeti u obzir i sljedeće aspekte:

a) mogući uticaj aerodroma na okolinu uključujući očuvanje okoline i urbani razvoj i

b) da se sprovode procedure za zaštitu od buke vazduhoplova.

Uslovi i ograničenja u vezi sa bezbjednošćuČlan 39.

Prilikom izdavanja potvrde za aerodrom, BHDCA može propisati uslove i ograničenja za upotrebu aerodroma ako je to potrebno u interesu bezbjednosti vazdušne plovidbe (safety) i bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva (security).

Upravljanje na komercijalnoj osnoviČlan 40.

(1) Sa potvrdom za aerodrom, nosilac potvrde stiče pravo da upravlja aerodromom na komercijalnoj osnovi i da utvrđuje naknade za korišćenje aerodroma i njegovih instalacija i objekata.

(2) Naknade za korišćenje aerodroma i njegovih instalacija i objekata odobrava BHDCA, uzimajući u obzir međunarodne obaveze.

Uslovi za različite kategorije i vrste aerodromaČlan 41.

Uslovi za različite kategorije i vrste aerodroma, letjelišta, heliodroma, hidrodroma i terena, kao i način njihovog korišćenja i certifikovanja biće utvrđeni posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Zahtjevi za obučenost osobljaČlan 42.

(1) Zahtjevi za obučenost osoblja koje obavlja poslove značajne za bezbjednost vazdušne plovidbe (safety) i bezbjednost civilnog vazduhoplovstva (security), biće utvrđeni posebnim propisom koji donosi BHDCA.

(2) Nosilac potvrde za aerodrom će izdati posebne potvrde o obučenosti osoblja.

Ukidanje i suspenzija potvrde za aerodromČlan 43.

(1) BHDCA će suspendovati potvrdu za aerodrom izdatu u skladu sa ovim zakonom, ako utvrdi da operater aerodroma, oprema, objekti ili službe nisu u skladu sa važećim propisima, uslovima ili ograničenjima.

(2) BHDCA će tražiti od nosioca potvrde za aerodrom da u određenom vremenskom periodu preduzme mjere za otklanjanje nedostataka, pod uslovom da se nedostaci mogu otkloniti bez ugrožavanja bezbjednosti vazdušne plovidbe (safety) i bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva (security). Do izvršenja mjera za otklanjanje nedostataka BHDCA može propisati ograničenja operacija na aerodromu.

(3) BHDCA će ukinuti potvrdu za aerodrom izdatu u skladu sa ovim zakonom ako nosilac potvrde za aerodrom ne otkloni nedostatke, kako je to predviđeno stavom (2) ovog člana.

Obavljanje poslova za koje je odgovorna BiHČlan 44.

Operateri aerodroma koji su dobili potvrdu za aerodrom dužni su da u saradnji sa nadležnim institucijama BiH obezbijede obavljanje poslova imigracione kontrole, carinske politike i drugih poslova koji su u nadležnosti BiH.

Zaštitne zone aerodromaČlan 45.

(1) BHDCA će donijeti poseban propis kojim će biti utvrđena ograničenja gradnje u blizini aerodroma, detaljna procedura za određivanje zaštitnih zona aerodroma i detaljna procedura za obilježavanje vazduhoplovnih prepreka.

(2) Propis iz stava (1) ovog člana uključivaće ograničenja gradnje, kao i uslove po kojima će se odobravati izuzeća i dozvole za gradnju.

(3) Nadležni organ ne može izdati odobrenje za gradnju u zaštitnim zonama aerodroma bez prethodne saglasnosti BHDCA.

(4) Izvan zaštitne zone aerodroma dozvola za gradnju biće odobrena samo uz saglasnost BHDCA, ako visina zgrade iznosi više od 100 metara od površine. BHDCA može uvesti ograničenja na instalacije više od 30 metara koje su smještene na vrhu prirodnih ili vještačkih uzvišenja, pod uslovom da vrh te instalacije nadmašuje za više od 100 metara najviše uzvišenje u radijusu od 1,5 kilometara oko instalacije.

Interferencija sa navigacionim instalacijamaČlan 46.

(1) Ako pružalac usluga ukaže BHDCA da će budući objekti smetati navigacionim instalacijama, BHDCA neće izdati saglasnost za gradnju takvih objekata. U tu svrhu pružalac usluga će obavijestiti BHDCA o lokacijama svih navigacionih instalacija i oblasti oko tih instalacija u kojima bi moglo doći do smetnji zbog objekata. BHDCA će obavještavati pružaoca usluga o planiranju gradnje takvih objekata.

(2) Vlasnik ili nosilac prava korišćenja objekta tolerisaće izmjenu objekata koji ometaju navigacione instalacije na način da smetnje prestanu, osim u slučaju da pružalac usluga može izbjeći smetnje uz troškove koji nisu veći od troškova buduće izmjene objekta.

Ostale vazduhoplovne preprekeČlan 47.

Odredbe člana 45. ovog zakona takođe će se primjenjivati na ostale prepreke kao što je drveće, slobodne žice, stubovi, brane i druge instalacije, opremu i sl.

Uklanjanje vazduhoplovnih preprekaČlan 48.

(1) Vlasnik ili nosilac prava korišćenja na objektu koji premašuje dozvoljenu visinu dozvoliće da visina objekta bude dovedena do dozvoljene, ako to od njih zatraži BHDCA. Isto važi i za ostale vazduhoplovne prepreke.

(2) Ako u slučaju iz stava (1) ovog člana dovođenje do dozvoljene visine nije izvodljivo, vlasnik ili nosilac prava korišćenja dozvoliće sprovođenje neophodnih mjera da bi se zaštitila bezbjednost vazdušne plovidbe (safety).

NadoknadaČlan 49.

Ako vlasnik ili nosilac prava korišćenja pretrpe štetu zbog primjene odredaba ovog zakona, biće im isplaćena pravična nadoknada čiji će iznos uzeti u obzir štetu ili uništenje objekta, kao i interes tog lica i javni interes.

Instalacije za mjerenje bukeČlan 50.

(1) Operateri aerodroma za javnu upotrebu dužni su da izgrade i održavaju instalacije na aerodromu i u njegovoj blizini za stalno mjerenje buke koju emituju vazduhoplovi koji polijeću i slijeću na taj aerodrom, u skladu sa međunarodnim standardima.

(2) BHDCA, kao i svaka zainteresovana strana, biće redovno obavještavani o mjerenjima buke.

(3) BHDCA može odobriti izuzeća pod uslovom da ne postoji potreba da se takve instalacije grade i održavaju.

Operativna ograničenja vezana za bukuČlan 51.

(1) BHDCA će ograničiti pristup aerodromima za civilne podzvučne vazduhoplove koji su na granici udovoljavanja zahtjevima bez obzira na druga već postojeća operativna ograničenja čiji je cilj smanjenje emisije buke povezane sa operacijama vazduhoplova, u skladu sa propisima EU sadržanim u ECAA multilateralnom sporazumu.

(2) BHDCA će imati jednak pristup u postupanju sa problemima vezanim za buku na aerodromima. BHDCA može utvrditi ekonomske stimulacije, kao mjeru za upravljanje bukom.

(3) Pri razmatranju operativnih ograničenja, uzimaće se u obzir vjerovatni troškovi i dobiti od različitih mjera koje su na raspolaganju kao i specifične karakteristike aerodroma.

(4) Mjere ili kombinacije mjera koje se preduzimaju u skladu sa ovim članom neće biti restriktivnije nego što je to neophodno da bi se postigao uspostavljeni cilj vezan za zaštitu okoline za određeni aerodrom. Mjere neće biti diskriminirajuće na osnovu nacionalnosti ili identiteta avio-prevoznika ili proizvođača vazduhoplova.

(5) Operativna ograničenja zasnovana na efektu (performance-based) zasnivaće se na karakteristikama buke vazduhoplova određenim u postupku certifikacije u skladu sa Čikaškom konvencijom.

Pravila o procjeniČlan 52.

(1) Prilikom razmatranja odluke o operativnim ograničenjima za data operativna ograničenja i za karakteristike aerodroma, biće uzete u obzir informacije navedene u propisu EU koji je sadržan u ECAA multilateralnom sporazumu o uspostavljanju pravila i procedura kada se radi o uvođenju operativnih ograničenja u pogledu buke na aerodromima EU.

(2) Kada se vrši procjena uticaja aerodromskih projekata na okolinu u skladu sa propisom EU koji je sadržan u ECAA multilateralnom sporazumu o procjeni uticaja određenih javnih ili privatnih projekata na okolinu, koji je na snazi, smatraće se da procjena izvršena u skladu sa tim propisom EU koji je sadržan u ECAA multilateralnom sporazumu udovoljava zahtjevima iz stava (1), pod uslovom da su pri procjeni u najvećem mogućem obimu uzete u obzir informacije navedene u propisu EU koji je sadržan u ECAA multilateralnom sporazumu o uspostavljanju pravila i procedura kada se radi o uvođenju operativnih ograničenja u pogledu buke na aerodromima EU.

(3) Stav (1) ovog člana neće se primjenjivati na:

a) operativna ograničenja koja su već bila uspostavljena prije 9. aprila 2005. godine;

b) manje tehničke izmjene u operativnim ograničenjima, koje su djelimične prirode, a koje nemaju nikakve značajne posljedice za troškove avio-kompanija operatera na datom aerodromu, a koje su uvedene poslije 9. aprila 2005. godine.

Pravila za uvođenje ograničenjaČlan 53.

Ako procjena svih raspoloživih mjera, uključujući djelimična operativna ograničenja, a koja je izvršena u skladu sa zahtjevima iz ovog zakona, pokaže da na nekom aerodromu moraju biti uvedene mjere u pogledu buke s ciljem povlačenja vazduhoplova koji su na granici zadovoljavanja zahtjeva, za aerodrom koji je u razmatranju primjenjivaće se sljedeća pravila:

a) šest mjeseci nakon završetka procjene i odluke o uvođenju operativnih ograničenja na tom aerodromu, vazduhoplovima koji su na granici zadovoljavanja zahtjeva neće biti dozvoljeno da pružaju usluge većeg obima od onih pružanih u istom periodu prošle godine;

b) najranije šest mjeseci nakon toga, od svakog operatera može biti zatraženo da smanji broj kretanja svojih vazduhoplova koji su na granici zadovoljavanja zahtjeva koji opslužuju taj aerodrom po godišnjoj stopi koja nije viša od 20% od početnog ukupnog broja tih kretanja.

IzuzećaČlan 54.

(1) Vazduhoplovi koji su na granici zadovoljavanja zahtjeva, a koji su registrovani u zemlji u razvoju, do 28. marta 2012. godine biće izuzeti od odredaba ovog zakona pod uslovom da:

a) su takvi vazduhoplovi, kojima su izdati certifikati o buci po standardima navedenim u Čikaškoj konvenciji, korišćeni na datom aerodromu u periodu od 1. januara 1996. godine do 31. decembra 2001. godine ("referentni period"), i

b) da je taj vazduhoplov u referentnom periodu bio u registru date zemlje u razvoju i da njime i dalje upravlja fizičko ili pravno lice ustanovljeno u toj zemlji.

(2) U pojedinačnim slučajevima, BHDCA može odobriti pojedinačne operacije vazduhoplova koji su na granici zadovoljavanja zahtjeva koje se ne bi mogle izvoditi na osnovu drugih odredaba ovog zakona.

(3) Ovo izuzeće je ograničeno na vazduhoplove čije su pojedinačne operacije takve izuzetne prirode da bi bilo nerazumno odbiti privremeno izuzeće i na vazduhoplove koji izvode nekomercijalne letove u svrhu humanitarne pomoći, izmjena, popravki ili održavanja.

Dodjela aerodromskih slotovaČlan 55.

(1) Postupak i uslovi za dodjelu aerodromskih slotova biće utvrđeni posebnim propisom koji donosi BHDCA, u skladu sa propisima EU sadržanim u ECAA multilateralnom sporazumu.

(2) Dodjela aerodromskih slotova vršiće se u skladu sa transparentnim, nepristrasnim i nediskriminirajućim pravilima.

Opsluživanje na zemljiČlan 56.

(1) Nadležni organ aerodroma dužan je da preduzme neophodne mjere da za pružaoce usluga opsluživanja na zemlji obezbijedi slobodan pristup tržištu za pružanje usluga opsluživanja trećim stranama i da obezbijedi pravo na samo-opsluživanje.

(2) Nadležni organ aerodroma obezbijediće da:

a) isporučioci usluga opsluživanja i korisnici aerodroma koji žele da se samoopslužuju imaju pristup aerodromskim instalacijama u obimu koji im je neophodan za obavljanje njihovih aktivnosti;

b) svi uslovi koje postavi za takav pristup budu objektivni, transparentni i nediskriminirajući;

c) prostor koji je na raspolaganju za opsluživanje na zemlji na aerodromu dijeli se između različitih isporučilaca usluga opsluživanja i korisnika aerodroma koji vrše samoopsluživanje, uključujući sve učesnike u toj oblasti, u obimu koji je neophodan za korišćenje njihovih prava i za omogućavanje efektivne i fer konkurencije na osnovu objektivnih, transparentnih i nediskriminirajućih kriterijuma;

d) sve naknade koje se naplaćuju za takav pristup budu određene u skladu sa objektivnim, transparentnim i nediskriminirajućim kriterijumima.

(3) U slučaju postojanja drugog ovlašćenog pružaoca usluga opsluživanja na zemlji, on neće biti direktno ili indirektno kontrolisan od nadležnog organa aerodroma.

(4) BHDCA će posebnim propisom utvrditi uslove za dobijanje potvrde od drugog pružaoca usluga opsluživanja na zemlji.

(5) Odredbe ovog člana neće se primjenjivati prije nego što budu ispunjeni svi uslovi koji su utvrđeni propisima EU.

Komitet korisnika aerodromaČlan 57.

(1) Nadležni organ aerodroma uspostaviće Komitet korisnika aerodroma od predstavnika korisnika aerodroma ili organizacija koje predstavljaju korisnike aerodroma.

(2) Svi korisnici aerodroma imaju pravo da budu u Komitetu korisnika aerodroma.

Ostala pitanja u vezi sa korišćenjem i upotrebom aerodromaČlan 58.

Bliže odredbe o korišćenju i upotrebi aerodroma utvrđuju se posebnim propisom koji donosi BHDCA.

DIO PETI - VAZDUHOPLOVI (čl. 59-80)

Zrakoplovi: registracija, državna pripadnost i oznake, tehnički zahtjevi za plovidbenost, homologacija, uvjerenje o plovidbenosti, održavanje i isprave i knjige zrakoplova.

GLAVA I - REGISTRACIJA VAZDUHOPLOVA

Registar vazduhoplovaČlan 59.

(1) Registar civilnih vazduhoplova (u daljnjem tekstu: Registar) vodi BHDCA.

(2) Registar je javna knjiga.

(3) Oblik i sadržaj Registra, kao i način vođenja Registra uređuje se posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Podobnost za registracijuČlan 60.

(1) Vazduhoplov može biti upisan u Registar pod uslovima da:

a) je vlasnik vazduhoplova država BiH ili jedan od entiteta, odnosno kanton ili opština ili fizičko lice državljanin BiH sa prebivalištem u BiH, odnosno pravno lice sa sjedištem u BiH,

b) vlasnik vazduhoplova ima dokaz o brisanju vazduhoplova iz registra bilo koje druge države,

c) je vazduhoplov u plovidbenom stanju.

(2) Vazduhoplov u vlasništvu stranog fizičkog lica sa prebivalištem u BiH biće upisan u Registar, pod uslovom da vazduhoplov pretežno boravi u BiH, na osnovu posebnog propisa koji donosi BHDCA.

(3) Zahtjev za upis u Registar podnosi vlasnik vazduhoplova ili operater vazduhoplova, uz saglasnost vlasnika, u pisanoj formi. Uz zahtjev se prilažu dokazi kojima se potvrđuje da je podnosilac zahtjeva vlasnik vazduhoplova, odnosno operater vazduhoplova te isprave čije se podnošenje zahtijeva u skladu sa ovim zakonom i propisima donesenim na osnovu njega. O obavljenom upisu u Registar, BHDCA izdaje uvjerenje o registraciji vazduhoplova podnosiocu zahtjeva za upis.

(4) Vlasnik vazduhoplova ili operater dužan je da u roku od 15 dana prijavi BHDCA svaku nastalu promjenu podataka upisanih u Registar. Promjene unesene u Registar unose se i u uvjerenje o registraciji, ako je to primjenjivo.

Privremena registracija i registracija vazduhoplova u zakupuČlan 61.

(1) Vazduhoplov može biti privremeno upisan u Registar:

a) ako se vazduhoplov nalazi u inostranstvu i izvršen je prenos vlasništva na vlasnika u BiH, ali nisu ispunjeni svi uslovi za registraciju,

b) u svrhe ispitivanja i utvrđivanja letnih sposobnosti i tehničkih osobina vazduhoplova izgrađenog u BiH koji nije homologovan, a koji zadovoljava tehničke zahtjeve za plovidbenost.

(2) BHDCA izdaje potvrdu o privremenoj registraciji koja važi najduže 12 mjeseci.

(3) Strani vazduhoplov, koji je u zakup uzelo fizičko lice državljanin BiH, odnosno pravno lice sa sjedištem u BiH, upisuje se u Registar u roku od 12 mjeseci od dana kada je vazduhoplov dopremljen u BiH. Taj rok može se produžiti za narednih šest mjeseci, ako to, na zahtjev operatera tog vazduhoplova, odobri BHDCA.

(4) Odredbe ovog zakona koje se odnose na bezbjednost vazdušnog saobraćaja primjenjuju se na vazduhoplov iz stava (3) ovog člana.

(5) Vazduhoplov upisan u Registar i dat u zakup stranom fizičkom ili pravnom licu radi obavljanja vazdušnog saobraćaja u inostranstvu može biti upisan u strani registar vazduhoplova, na zahtjev zakupca uz odobrenje vlasnika, ako je to predviđeno propisima odnosne države. Ako se taj vazduhoplov ne upisuje u strani registar, u Registru se vodi kao vazduhoplov dat u zakup u inostranstvo.

Brisanje iz RegistraČlan 62.

(1) Brisanje vazduhoplova iz Registra obavlja se na osnovu zahtjeva vlasnika vazduhoplova ili operatera vazduhoplova uz saglasnost vlasnika, i to ako:

a) više nisu ispunjeni uslovi propisani ovim zakonom;

b) je vazduhoplov registrovan kao vojni vazduhoplov;

c) je vazduhoplov rastavljen, uništen ili izgubljen, a potraga okončana;

d) vazduhoplov nije imao valjanu potvrdu o provjeri plovidbenosti (ARC) tokom protekle tri godine, osim ako vlasnik nije u periodu koji odredi BHDCA dostavio dokaz o plovidbenosti.

(2) Zahtjev za brisanje vazduhoplova iz Registra podnosi se u roku od 15 dana od sticanja uslova propisanih ovim zakonom.

(3) Ako Registar pokazuje da nad vazduhoplovom postoji hipoteka, vazduhoplov se ne može brisati iz Registra bez saglasnosti nosioca hipoteke ili bez odluke nadležnog suda.

(4) Nakon brisanja vazduhoplova iz Registra, BHDCA će odmah ukinuti uvjerenje o registraciji tog vazduhoplova.

(5) Nakon brisanja vazduhoplova iz Registra, vazduhoplovne isprave i knjige predaju se u BHDCA, izuzev dozvola za osoblje. Odredba o predaji ne primjenjuje se u slučaju da je izvršen prenos vazduhoplova u drugu državu ili je na drugi način registrovan u stranom registru vazduhoplova.

Državna pripadnost i registarske oznake vazduhoplovaČlan 63.

(1) Vazduhoplovi koji su upisani u Registar moraju biti označeni zastavom BiH i oznakom "E7", koju dodjeljuje ICAO za BiH kao i registarskom oznakom.

(2) Strani vazduhoplov, tokom leta u vazdušnom prostoru BiH, mora nositi oznake državne pripadnosti i registarske oznake utvrđene propisom države registracije tog vazduhoplova ili oznake predviđene međunarodnim ugovorom.

(3) Bliže odredbe o načinu označavanja vazduhoplova utvrđuju se posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Prenos odgovornostiČlan 64.

(1) U skladu sa članom 83bis Čikaške konvencije, BHDCA može, putem sporazuma sa nadležnom vlasti civilnog vazduhoplovstva druge države, prenijeti odgovornost uspostavljenu Čikaškom konvencijom za vazduhoplov registrovan u BiH na tu zemlju.

(2) BHDCA može sporazumom sa vazduhoplovnom vlasti druge države preuzeti odgovornost, uspostavljenu Čikaškom konvencijom, za vazduhoplov registrovan u toj zemlji. Svaki takav vazduhoplov podliježe odredbama ovog zakona i propisima donesenim na osnovu njega.

GLAVA II - USLOVI ZA BEZBJEDNU UPOTREBU VAZDUHOPLOVA I VAZDUHOPLOVNIH UREĐAJA

Tehnički zahtjevi za plovidbenostČlan 65.

(1) Vazduhoplov i vazduhoplovni uređaj mogu se upotrebljavati u BiH samo ako zadovoljavaju uslove za bezbjednu vazdušnu plovidbu (u daljnjem tekstu: tehnički zahtjevi za plovidbenost) i ekološku podobnost.

(2) Tehnički zahtjevi za plovidbenost određuju se zavisno od vrste, kategorije i namjene vazduhoplova, odnosno od vrste i namjene vazduhoplovnog uređaja.

(3) Bliže odredbe o tehničkim zahtjevima za plovidbenost i ekološku podobnost utvrđuju se posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Uslovi za upotrebu vazduhoplovaČlan 66.

(1) Vazduhoplov se može upotrebljavati samo prema vrsti, kategoriji i namjeni, na način propisan u odobrenom letačkom priručniku.

(2) Bliže odredbe o uslovima i načinu upotrebe vazduhoplova, zavisno od njihove vrste, kategorije i namjene, i vazduhoplovnim uređajima koji moraju biti ugrađeni u vazduhoplov, utvrđuju se posebnim propisom koji donosi BHDCA.

(3) Vojni vazduhoplov BiH, koji se upotrebljava za letove koji se ne smatraju vojnim, mora udovoljavati tehničkim zahtjevima za plovidbenost predviđenim ovim zakonom i posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Projektovanje, gradnja i prepravkeČlan 67.

(1) Projektovanje, gradnja i prepravke vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja obavljaju se prema tehničkim uslovima za gradnju koji se utvrđuju posebnim propisom.

(2) Projektovanje, gradnju i prepravke vazduhoplova ili vazduhoplovnog uređaja, tehničku kontrolu i izradu tehničko-tehnološke dokumentacije, može obavljati samo pravno lice koje za to ovlasti BHDCA. Uslovi za dobijanje ovog ovlašćenja utvrđuju se posebnim propisom koji donosi BHDCA.

(3) Za obavljanje pregleda potrebnih za utvrđivanja ispunjenja uslova za dobijanje ovlašćenja iz stava (2) ovog člana, plaća se naknada koju utvrđuje BHDCA.

(4) Izuzetno od odredaba stava (2) ovog člana, samoizgradnju ili sastavljanje vazduhoplova, njegovih uređaja i izmjena može obavljati fizičko lice u skladu sa uslovima utvrđenim posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Homologacija vazduhoplova i vazduhoplovnog uređajaČlan 68.

(1) Novi tip vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja podliježe postupku homologacije radi utvrđivanja saglasnosti sa tehničkim zahtjevima za plovidbenost.

(2) Ispitivanje radi homologacije novog tipa vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja obavlja pravno lice koje za to ovlasti BHDCA.

(3) Na osnovu projektne i budžetske dokumentacije, te izvještaja o ispitivanju radi homologacije iz stava (1) ovog člana, BHDCA potvrđuje homologaciju i izdaje potvrdu o saglasnosti (Type Certificate Approval).

(4) Priznavanje stranih homologacijskih ispitivanja tipa vazduhoplova ili vazduhoplovnog uređaja koji se prvi put uvozi te stranih tipskih certifikata i drugih odgovarajućih isprava obavlja BHDCA i izdaje odgovarajuću potvrdu tipskog certifikata.

(5) Troškove ispitivanja u postupku homologacije vazduhoplova ili vazduhoplovnog uređaja snosi podnosilac zahtjeva.

(6) Za obavljanje pregleda, radi utvrđivanja ispunjavanja uslova za obavljanje ispitivanja radi homologacije iz stava (1) ovog člana, plaća se naknada koju utvrđuje BHDCA.

(7) Bliže odredbe o homologaciji vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja i uslovima za dobijanje ovlašćenja za ispitivanje utvrđuju se posebnim propisima koji donosi BHDCA.

Uvjerenje o plovidbenostiČlan 69.

(1) Sposobnost vazduhoplova za bezbjednu vazdušnu plovidbu (u daljnjem tekstu: plovidbenost vazduhoplova) utvrđuje se pregledom obavljenim na način utvrđen ovim zakonom i posebnim propisima koje donosi BHDCA, a dokazuje se uvjerenjem o plovidbenosti koje izdaje, odnosno produžava BHDCA.

(2) Uvjerenje o plovidbenosti izdaje se na neograničeno vrijeme.

(3) Uz uvjerenje o plovidbenosti izdaje se i Potvrda o provjeri plovidbenosti (ARC).

(4) Potvrda o provjeri plovidbenosti (ARC) izdaje se sa rokom važenja od 12 mjeseci.

Oduzimanje uvjerenja o plovidbenostiČlan 70.

(1) Ako se inspekcijskim pregledom utvrdi da vazduhoplov ne odgovara kategoriji ili namjeni navedenoj u uvjerenju o plovidbenosti vazduhoplova, odnosno da više ne zadovoljava neke od uslova za izdavanje uvjerenja o plovidbenosti, uvjerenje će se oduzeti i o tome donijeti rješenje. Oduzeto uvjerenje vraća se BHDCA.

(2) Na zahtjev operatera vazduhoplova, izdaće se novo uvjerenje o plovidbenosti za odgovarajuću kategoriju, odnosno namjenu vazduhoplova, pod uslovom da su ispunjeni uslovi za izdavanje uvjerenja o plovidbenosti utvrđeni posebnim propisom.

Plovidbenost stranog vazduhoplovaČlan 71.

(1) Vazduhoplovi trećih zemalja koji slijeću na aerodrome u BiH mogu biti predmet inspekcije na aerodromskoj platformi (SAFA inspection) ako se sumnja da nisu u saglasnosti sa ICAO standardima i propisima EU. Isto se primjenjuje na vazduhoplove registrovane u državama članicama EU ili državama supotpisnicama ECAA multilateralnog sporazuma.

(2) Prilikom inspekcije na aerodromskoj platformi moraju se preduzeti sve potrebne mjere kojima se obezbjeđuje izbjegavanje nepotrebnog zadržavanja vazduhoplova.

(3) Nakon završetka inspekcije na aerodromskoj platformi, vođa vazduhoplova ili predstavnik operatera mora biti informisan o nalazima ove inspekcije.

(4) U slučaju ozbiljnih nedostataka na vazduhoplovu, izvještaj o tome mora biti dostavljen operateru vazduhoplova i Evropskoj komisiji.

(5) U slučaju da neusaglašenost vazduhoplova sa ICAO standardima predstavlja jasnu opasnost za bezbjednost vazdušne plovidbe (safety), operater vazduhoplova mora dobiti mogućnost da otkloni nedostatke prije polijetanja.

(6) Ako ne dobije potvrdu da su mjere za otklanjanje nedostataka sprovedene prije leta na zadovoljavajući način, vazduhoplovni inspektor prizemljiće vazduhoplov (zabraniti polijetanje vazduhoplova), dok se ne otkloni opasnost za vazdušnu plovidbu (safety). BHDCA će bez odgađanja dostaviti informaciju o prizemljenju nadležnim vlastima dotičnog operatera i državi registra vazduhoplova.

(7) BHDCA može, u koordinaciji sa državom odgovornom za operacije predmetnog vazduhoplova ili državom registra vazduhoplova, propisati neophodne uslove pod kojim vazduhoplovu može biti dozvoljeno da leti do aerodroma na kojem nedostaci mogu biti otklonjeni. U slučaju nepotpune valjanosti uvjerenja o plovidbenosti, odnosno potvrde o provjeri plovidbenosti (ARC), prizemljenje može biti ukinuto samo ako operater dobije odobrenje za let od države ili država preko kojih će let biti obavljen.

(8) Bliže odredbe o načinu sprovođenja inspekcije na platformi, kriterijumima bezbjednosne procjene i dostavljanju informacija o inspekcijama na platformi biće utvrđene posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Tehnički let vazduhoplovaČlan 72.

(1) Ako se utvrdi da vazduhoplov ne zadovolja uslove potrebne za izdavanje uvjerenja o plovidbenosti, odnosno ako se na vazduhoplovu za koji je izdato uvjerenje o plovidbenosti odnosno Potvrda o provjeri plovidbenosti (ARC) dogodi kvar, ali je vazduhoplov sposoban za bezbjedan let uz određena ograničenja, BHDCA može dozvoliti da takav vazduhoplov, bez putnika, obavi let od aerodroma na kojem se zatekao do aerodroma na kojem će biti obavljena popravka.

(2) Izuzetno od odredbe stava (1) ovog člana, vazduhoplov na kojem se dogodio kvar može i bez odobrenja BHDCA obaviti tehnički prelet od aerodroma na kojem se zatekao do aerodroma opredjeljenja na kojem će biti obavljena popravka, u skladu sa odgovarajućim postupcima za tehnički prelet vazduhoplova i uslovima propisanima u letačko-operativnom priručniku te na način utvrđen u letačkom priručniku vazduhoplova.

Naredbe o plovidbenostiČlan 73.

(1) BHDCA će opozvati tipski certifikat ili uvjerenje o plovidbenosti ako utvrdi ili dobije izvještaj od nadležne institucije države koja je certifikovala određeni tip vazduhoplova ili uređaj vazduhoplova, ili od njegovog proizvođača ili operatera, da je do nedostatka došlo usljed previda u konstrukciji, ugrađenim materijalima, u postupku izrade i u homologaciji kao i usljed neodgovarajućeg načina korišćenja i održavanja vazduhoplova i uređaja vazduhoplova, sve dok se taj nedostatak ne otkloni.

(2) Svaki vlasnik/operater vazduhoplova koji je registrovan u BiH obavezan je da konsultuje evropske regulatorne i druge informacije o državi dizajna u smislu provjera koje je potrebno obaviti u vezi sa potencijalnim nedostacima na vazduhoplovu i uređajima u vazduhoplovu koji je registrovan u BiH iz razloga koji se navode u stavu (1) ovog člana, budući da operater te nedostatke treba da otkloni u određenom vremenskom roku.

(3) Ako operater vazduhoplova ne ispoštuje naloge navedene u stavu (2) ovog člana, uvjerenje o plovidbenosti predmetnog vazduhoplova postaje nevažeće i zabranjuje se njegovo korišćenje.

(4) Ako se nedostatak na koji upućuje stav (1) ovog člana otkrije na vazduhoplovu koji je proizveden i certifikovan u BiH, BHDCA će smjesta prijaviti taj nedostatak instituciji nadležnoj za pitanja vazdušnog saobraćaja države u koju je vazduhoplov izvezen i na koju je registrovan.

(5) Ako se nedostatak na koji upućuje stav (1) ovog člana otkrije na bh. vazduhoplovu proizvedenom u inostranstvu, a čija je homologacija priznata u BiH i kojem je izdato uvjerenje o plovidbenosti, BHDCA će smjesta prijaviti taj nedostatak instituciji nadležnoj za pitanja vazdušnog saobraćaja države u kojoj je homologacija obavljena.

Obaveza održavanja vazduhoplova i vazduhoplovnog uređajaČlan 74.

(1) Operater vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja obavezan je da tokom upotrebe pregleda i provjerava vazduhoplov i vazduhoplovni uređaj i održava ih u stanju koje obezbjeđuje bezbjednu vazdušnu plovidbu u skladu sa odredbama ovog zakona i posebnog propisa koji donosi BHDCA.

(2) Pregledi i provjere, popravke, zamjene i preventivno održavanje vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja (u daljnjem tekstu: održavanje), te obnove i izmjene na vazduhoplovu i vazduhoplovnom uređaju, kao i tehnička kontrola i kontrola kvaliteta obavljenih radova, moraju se obavljati u skladu sa ovim zakonom i posebnim propisom koji donosi BHDCA, kao i tehničkim uputstvima proizvođača za određeni tip vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja.

(3) Operater vazduhoplova obavezan je da, u skladu sa propisom koji donosi BHDCA, obezbijedi provjeru vazduhoplova prije svakog uzlijetanja, radi utvrđivanja sposobnosti vazduhoplova za bezbjednu vazdušnu plovidbu (plovidbenost), a lice ovlašćeno za provjeru vazduhoplova obavezno je da svojim potpisom u odgovarajućoj knjizi vazduhoplova potvrdi da je provjera obavljena i da je vazduhoplov plovidben.

Osobe za održavanjeČlan 75.

(1) Održavanje, obnovu, izmjene i tehničku kontrolu održavanja vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja, izradu tehničko-tehnološke dokumentacije i operativno-tehničkih postupaka, te kontrolu kvaliteta obavljenih radova mogu vršiti lica koja zadovoljavaju uslove propisane posebnim propisom koji donosi BHDCA.

(2) Pravnom licu iz stava (1) ovog člana, koje podnese dokaze o ispunjavanju uslova, BHDCA izdaje potvrdu o ispunjenju tih uslova.

(3) Za obavljanje pregleda radi utvrđivanja ispunjenosti uslova za izdavanje potvrde iz stava (2) ovog člana plaća se naknada koju utvrđuje BHDCA.

Povjeravanje održavanja stranom licuČlan 76.

(1) Ako operater vazduhoplova povjerava održavanje vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja stranom licu, obavezan je da BHDCA podnese dokaz da je nadležni organ države u kojem to lice ima sjedište ovlastio to lice za održavanje tog tipa vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja. Stranom licu, na njegov zahtjev, BHDCA izdaje potvrdu o ispunjavanju uslova za održavanje vazduhoplova upisanog u Registar, u skladu sa posebnim propisom koji donosi BHDCA.

(2) Ako se vazduhoplov upisan u Registar daje u zakup stranom licu, operater, odnosno vlasnik vazduhoplova, obavezan je da ugovorom obezbijedi održavanje vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja prema odobrenom programu za održavanje kontinuiteta plovidbenosti, kod lica koje je za te poslove ovlašćeno i koje ispunjava uslove u skladu sa odredbama stava (1) ovog člana.

(3) Za obavljanje pregleda radi utvrđivanja ispunjenosti uslova za održavanje vazduhoplova iz stava (1) ovog člana plaća se naknada koju utvrđuje BHDCA.

Program za održavanje vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja radi obezbjeđivanja kontinuiteta plovidbenostiČlan 77.

(1) Održavanje i tehnička kontrola vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja obavlja se prema programu za održavanje kontinuiteta plovidbenosti (u daljnjem tekstu: program održavanja), koji se utvrđuje za svaki tip i model vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja.

(2) Program održavanja sadrži plan i propisane postupke za održavanje vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja, te rokove i način njihovog izvršenja, a utvrđuje se u skladu sa propisom donesenim na osnovu ovog zakona, zahtjevima za održavanje koje odobri nadležni organ države proizvođača, tehničkim uputstvima proizvođača za održavanje tog tipa vazduhoplova i vazduhoplovnog uređaja, načinom njihove upotrebe i rezultatima provjere njihove pouzdanosti tokom upotrebe.

(3) Program održavanja, na predlog operatera vazduhoplova, odobrava BHDCA.

(4) Za utvrđivanje uslova za odobravanje programa održavanja plaća se naknada koju utvrđuje BHDCA.

Isprave i knjige vazduhoplovaČlan 78.

(1) Vazduhoplov koji se upotrebljava u vazdušnom saobraćaju mora imati propisane isprave i knjige.

(2) Isprave i knjige vazduhoplova služe kao dokaz o identitetu, plovidbenosti i drugim karakteristikama vazduhoplova.

(3) Vrste isprava i knjiga iz stava (1) ovog člana, njihov sadržaj, te način vođenja knjiga uređuju se posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Upotreba službenih jezikaČlan 79.

(1) Isprave i knjige vazduhoplova moraju biti napisane na jezicima u službenoj upotrebi u BiH ili na engleskom jeziku.

(2) Isprave i knjige vazduhoplova koji učestvuju u međunarodnom vazdušnom saobraćaju mogu biti sastavljene na jezicima u službenoj upotrebi u BiH i na engleskom, ili na engleskom jeziku.

Isprave i knjige stranih vazduhoplovaČlan 80.

(1) Isprave i knjige stranih vazduhoplova, izdate u skladu sa propisima države registracije vazduhoplova, vrijede u BiH ako je to predviđeno međunarodnim ugovorom ili uz uslov uzajamnosti.

(2) Izuzetno od odredbe stava (1) ovog člana, isprave i knjige stranog vazduhoplova vrijede u BiH i bez uslova uzajamnosti, ako je to stranom vazduhoplovu, u skladu sa ovim zakonom, priznato u odobrenju.

DIO ŠESTI - VAZDUHOPLOVNO OSOBLJE (čl. 81-91)

Zrakoplovno osoblje: dozvole i potvrde o obučenosti, zdravstvena sposobnost, strane dozvole, letačka posada, obaveze imaoca dozvole, registar dozvola i opoziv i suspenzija dozvola.

Vazduhoplovno osobljeČlan 81.

(1) Vazduhoplovno osoblje je vazduhoplovno ovlašćeno osoblje i vazduhoplovno stručno osoblje.

(2) Vazduhoplovno ovlašćeno osoblje je osoblje koje na osnovu dozvole obavlja poslove koji neposredno utiču na bezbjednost vazdušne plovidbe (safety). Vazduhoplovno stručno osoblje je osoblje koje na osnovu potvrde o obučenosti obavlja poslove koji posredno utiču na bezbjednost vazdušne plovidbe (safety).

(3) BHDCA će posebnom odlukom utvrditi poslove koji neposredno i posredno utiču na bezbjednost vazdušne plovidbe (safety).

(4) Dozvolu za vazduhoplovno ovlašćeno osoblje izdaje BHDCA. Potvrdu o obučenosti izdaje i produžava centar za obuku vazduhoplovnog stručnog osoblja ili drugo pravno lice koje ovlasti BHDCA.

(5) Uslovi koje treba da ispunjava pravno lice iz stava (4) ovog člana utvrđuju se posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Zdravstvena sposobnostČlan 82.

(1) Zdravstvena sposobnost vazduhoplovnog osoblja utvrđuje se ljekarskim pregledom, obavljenim uz uslove i na način utvrđen posebnim propisom koji donosi BHDCA.

(2) Ljekarske preglede iz stava (1) ovog člana mogu obavljati zdravstvene ustanove (AMC) ili ovlašćeni ljekari (AME) koji ispunjavaju propisane uslove i koje ovlasti BHDCA.

(3) Rezultat ljekarskog pregleda biće potvrđen ljekarskim uvjerenjem izdatim vazduhoplovnom osoblju u skladu sa posebnim propisima koje donosi BHDCA.

Strane dozvoleČlan 83.

(1) BHDCA može stranu dozvolu učiniti važećom da bi imalac dozvole vršio ovlašćenja na vazduhoplovu registrovanom u BiH, ako je ta strana dozvola izdata pod uslovima koji nisu manje zahtjevni od onih koji se primjenjuju na BHDCA dozvole. Validacija će biti potvrđena potvrdom o validaciji. Potvrda o validaciji važiće samo zajedno sa stranom dozvolom na kojoj je zasnovana i samo onoliko dugo koliko bude važila ta strana dozvola, odnosno ovlašćenje upisano u dozvolu.

(2) BHDCA će propisati uslove i načine privremenog prihvatanja strane dozvole, ovlašćenja, odobrenja, autorizacije i potvrde o obučenosti (validacija) i izdavanje domaće dozvole, ovlašćenja, odobrenja, autorizacije i potvrde o obučenosti (nostrifikacija) na osnovu dozvole, ovlašćenja, odobrenja, autorizacije i potvrde o obučenosti stečene u inostranstvu.

(3) Validaciju i nostrifikaciju strane potvrde o obučenosti izdaje i produžava centar za obuku vazduhoplovnog stručnog osoblja ili drugo pravno lice koje ovlasti BHDCA.

(4) U dozvoli i potvrdi o validaciji BHDCA odrediće ovlašćenja imaoca, kao i ograničenja i posebne uslove koji se mogu primijeniti.

Obuke u Oružanim snagama BiHČlan 84.

Uslovi i način priznavanja obuka sprovedenih u Oružanim snagama BiH iz oblasti civilnog vazduhoplovstva biće utvrđeni posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Letačka posadaČlan 85.

(1) Nijedno lice ne može raditi kao član letačke posade vazduhoplova u vazduhoplovu registrovanom u BiH ako ne posjeduje važeću dozvolu koju je izdala BHDCA ili stranu dozvolu koju je BHDCA učinila važećom izdavanjem potvrde o validaciji.

(2) Stranim vazduhoplovom u BiH mogu operirati lica koja posjeduju strane dozvole, ako su takve dozvole priznate u BiH u skladu sa međunarodnom konvencijom ili sporazumom sa državom njihovog registra.

(3) BHDCA će donijeti propise kojim uređuje popunjavanje vazduhoplova posadom, kao i vrste dozvola i potvrda o obučenosti vazduhoplovnog ovlašćenog i stručnog osoblja, ovlašćenja, odobrenja koja mogu biti upisana u dozvole i potvrde o obučenosti, posebne autorizacije koje mogu steći imaoci dozvola; uslove i način sticanja, izdavanja, obnavljanja i produžavanja dozvola, ovlašćenja, odobrenja, autorizacija, potvrda o obučenosti; programe za stručno osposobljavanje, provjere i utvrđivanje stručne sposobnosti; uslove koje moraju ispunjavati pravna lica koja obavljaju stručno osposobljavanje.

Obaveze imaoca dozvoleČlan 86.

(1) Imalac dozvole ili potvrde o validaciji dužan je da obavijesti BHDCA o okolnostima koje utiču na njegovu sposobnost da primjenjuje ovlašćenja iz svoje dozvole.

(2) Dozvola, ovlašćenje, odobrenje, autorizacija i potvrda o obučenosti biće izdati na određeni period, u skladu sa posebnim propisom koje donosi BHDCA.

NaknadeČlan 87.

Naknade za izdavanje dozvola, potvrda o obučenosti, potvrda o validaciji, potvrda o nostrifikaciji, odobrenja za rad organizacijama za osposobljavanje i priznavanje obuka iz Oružanih snaga BiH utvrđuju se posebnom odlukom BHDCA.

Registar dozvola vazduhoplovnog osobljaČlan 88.

(1) BHDCA vodi Registar dozvola vazduhoplovnog ovlašćenog osoblja, koje je licencirano prema ovom zakonu i propisima donesenim na osnovu njega. Lica kojima su izdate potvrde o validaciji takođe će biti registrovana.

(2) BHDCA će u Registru dozvola vazduhoplovnog osoblja čuvati svu dokumentaciju koja je podnesena radi izdavanja, obnove i produženja svake dozvole, ovlašćenja, odobrenja i autorizacije, kao i potvrde o validaciji.

Opoziv i suspenzija dozvolaČlan 89.

(1) BHDCA će trajno oduzeti dozvolu ili je oduzeti privremeno, na određeni vremenski period, ako je imalac dozvole:

a) bio naročito nemaran što se tiče bezbjednosti vazdušne plovidbe (safety) ili je vršio ovlašćenja iz dozvole dok je bio pod uticajem alkohola, narkotika ili drugih droga, koji su ga učinili nesposobnim za sigurno izvršavanje svoje dužnosti;

b) učestalo kršio zakon, naredbe ili propise civilnog vazduhoplovstva;

c) ocijenjen nesposobnim da izvršava dužnosti u vazduhoplovu iz medicinskih ili psiholoških razloga;

d) pokazao nedovoljno znanje ili vještinu da adekvatno izvršava privilegije svoje dozvole.

(2) BHDCA će privremeno oduzeti dozvolu do rezultata zvanične istrage i dok se ne donese konačna odluka.

(3) Ako su vazduhoplovne naredbe ili pravila prekršeni u manjem obimu, BHDCA će izdati pismo upozorenja.

(4) Odredbe ovog člana jednako će se odnositi i na potvrde o validaciji stranih dozvola u BiH.

Testovi i ispitivanjaČlan 90.

BHDCA može od imaoca dozvole ili potvrde o validaciji, u bilo koje vrijeme nakon izdavanja, zahtijevati da se podvrgne teoretskim i praktičnim testovima kako bi se verifikovala njegova kompetentnost, ili da se podvrgne ljekarskim ili psihološkim ispitivanjima kako bi se odredila njegova sposobnost.

Letačka obukaČlan 91.

Za letačku obuku i pojedine letove posebne prirode BHDCA može posebnim propisom utvrditi izuzeća od odredaba ovog zakona.

DIO SEDMI - VAZDUHOPLOVNE OPERACIJE (čl. 92-98)

Zrakoplovne operacije: potvrda zračnog operatera (AOC), radna dozvola, rutne dozvole, neredovni zračni prevoz, ukidanje i suspenzija potvrda i dozvola, tarife i saobraćajni programi.

Zahtjevi za potvrde, radne dozvole i odobrenjaČlan 92.

(1) U BiH usluge komercijalnog vazdušnog prevoza za naknade ili iznajmljivanje može pružati samo pravno ili fizičko lice koje posjeduje Potvrdu vazdušnog operatera (Air Operator certificate - AOC) i Radnu dozvolu (Operating licence), izdate u skladu sa ovim zakonom, ili potvrdu koju je izdao odgovarajući organ vlasti strane države, ako se takva strana potvrda priznaje u BiH, u skladu sa međunarodnom konvencijom i propisima EU sadržanim u ECAA multilateralnom sporazumu. Neophodan, ali ne i dovoljan uslov za izdavanje Radne dozvole je posjedovanje AOC-a. Uslovi i način izdavanja AOC-a i Radne dozvole propisani su posebnim propisom koji donosi BHDCA.

(2) Nijedno lice ne može pružati usluge iz vazduha (Aerial Work) za naknadu, ili iznajmljivanje u vazdušnom prostoru BiH, osim ako ne posjeduje Potvrdu za pružanje usluga iz vazduha, izdatu u skladu sa ovim zakonom ili izdatu od odgovarajućih organa vlasti strane države, ako se takva strana potvrda priznaje u BiH, u skladu sa međunarodnom konvencijom ili sporazumom. Uslovi i način izdavanja potvrde za pružanje usluga iz vazduha utvrđeni su posebnim propisom koji donosi BHDCA.

(3) Komercijalna aktivnost za iznajmljivanje vazduhoplova smatra se vazdušnom uslugom za koju se zahtijeva posjedovanje AOC.

(4) Za nekomercijalne operacije kompleksnih vazduhoplova sa motornim pogonom, BHDCA može zahtijevati posebno odobrenje (deklaraciju).

(5) BHDCA može propisati da se zahtijevaju posebna odobrenja za obavljanje egzibicija u vazduhu, takmičenja i drugih posebnih aktivnosti. Takva odobrenja se mogu izdati kada su takve aktivnosti prihvatljive za okolinu i kada ne izazivaju opasnost za život i zdravlje ljudi na zemlji. Uslovi i način izdavanja posebnih odobrenja biće regulisani posebnim propisom koji donosi BHDCA.

(6) U okviru svojih zakonskih ovlašćenja za nadzor bezbjednosti letenja imaoca AOC-a i potvrda za pružanje usluga iz vazduha, BHDCA može odobravati odstupanja, odnosno izuzeća u pogledu primjene ovog zakona, s tim da je u svakom trenutku zadržan jednak nivo bezbjednosti vazdušne plovidbe.

(7) Za izdavanje potvrda, dozvola i odobrenja iz ovog člana, BHDCA će naplaćivati naknade. Iznos naknade biće regulisan posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Potvrda vazdušnog operatera - AOCČlan 93.

(1) BHDCA će izdati AOC pod uslovom da operater demonstrira: adekvatnu organizaciju i metod upravljanja i nadgledanja letnih operacija, programe obuke i aranžmane za održavanje vazduhoplova, shodno prirodi i obimu navedenih operacija. S cilju osiguranja bezbjednosti operacija komercijalnog vazdušnog prevoza, BHDCA primjenjuje propise kojima se definišu uslovi za izdavanje AOC-a za različite kategorije vazdušnog prevoza.

(2) Imaoci AOC-a kao i strani vazdušni operateri neće uživati prava iz svojih potvrda ako ne posjeduju važeće osiguranje prihvaćeno od BHDCA, koje pokriva odgovornosti za štetu izazvanu njihovim operacijama.

(3) AOC se izdaje na utvrđeni period važenja i može se obnoviti ako imalac AOC-a zadovoljava zahtjeve koji se primjenjuju u momentu obnove i podliježe izdavanju novog rješenja BHDCA. BHDCA mora biti uvjerena da će svaki imalac AOC-a ostati sposoban da, u svakom trenutku, garantuje bezbjednost svojih operacija.

(4) Uz potvrdu vazdušnog operatera, BHDCA izdaje specifikaciju operacija sa detaljima odobrenih operacija i uslovima i ograničenjima koji se navode u potvrdi. BHDCA može ograničiti vrijeme validnosti specifikacije operacija i može je dopuniti ako i kada je to zahtijevano.

(5) Svaki imalac AOC-a izvještavaće BHDCA o svim promjenama koje mogu štetno djelovati na pitanja koja su bila osnov za izdavanje potvrde ili specifikacije operacija. Imalac potvrde ne može uživati privilegije koje nisu navedene u potvrdi.

Radna dozvola vazdušnih operatera - Operating licenceČlan 94.

(1) Sva pravna i fizička lica koja obavljaju komercijalni vazdušni prevoz putnika, pošte i tereta (AOC operateri) u vazdušnom prostoru BiH, kao i lokalni letovi koji uključuju prevoz za naknadu sa polaskom i dolaskom na isti aerodrom, moraju posjedovati radnu dozvolu (Operating licence), u skladu sa propisima EU koji su na snazi.

(2) Radna dozvola iz stava (1) ovog člana ne podrazumijeva bilo koje pravo pristupa specifičnim rutama ili tržištima.

(3) Radne dozvole vazdušnim operaterima izdaje BHDCA na utvrđeni vremenski period. Kada vazdušni operater prekine operacije u trajanju od šest mjeseci, ili nije počeo operacije u periodu od šest mjeseci nakon dobijanja radne dozvole, dužan je da obnovi zahtjev za izdavanje radne dozvole.

(4) Uslovi, pravila i procedure za izdavanje radnih dozvola biće utvrđeni posebnim propisom koji donosi BHDCA.

(5) BHDCA odbiće izdavanje radne dozvole ako podnosilac zahtjeva nije u mogućnosti da dokaže svoju finansijsku sposobnost ili da ispuni tražene uslove, propisane posebnim propisom koji donosi BHDCA.

(6) Vazdušni operateri (AOC) iz države potpisnice ECAA multilateralnog sporazuma moraju imati radnu dozvolu ako namjeravaju da obavljaju vazdušni prevoz prema i iz BiH, osim ako bilateralnim ili multilateralnim ugovorom nije utvrđeno drugačije.

Rutne dozvole za obavljanje redovnog vazdušnog prevozaČlan 95.

(1) Vazdušnim operaterima iz BiH i vazdušnim operaterima iz država potpisnica ECAA multilateralnog sporazuma koji posjeduju AOC, biće dozvoljeno da ostvaruju prava na rutama unutar zemalja potpisnica ECAA multilateralnog sporazuma. Ovi operateri moraju imati rutnu dozvolu (odobrenje), u skladu sa propisima EU.

(2) Strani vazdušni operateri koji posjeduju AOC, a koji nisu operateri iz država potpisnica ECAA multilateralnog sporazuma moraju imati rutno odobrenje za korišćenje saobraćajnih prava na rutama unutar BiH. Rutno odobrenje izdaje BHDCA. Prilikom izdavanja rutnog odobrenja, BHDCA će uzeti u obzir uslove definisane bilateralnim ugovorom između BiH i države stranog vazdušnog operatera.

(3) BHDCA može da odbije izdavanje rutnih odobrenja ako zahtijevano rutno odobrenje ugrožava javni interes, naročito s ciljem sprečavanja saobraćajna zagušenja ili ekoloških problema.

(4) Vazdušnim operaterima koji posjeduju AOC i vazduhoplovima koji su predmet zabrane letenja u skladu sa propisima EU koji su na snazi biće zabranjeno letenje u vazdušnom prostoru BiH.

Odobrenje za obavljanje neredovnog vazdušnog prevozaČlan 96.

(1) Za komercijalne vazduhoplovne operacije koje nisu redovne, BHDCA može izdati odobrenja za obavljanje neredovnog vazdušnog prevoza.

(2) Uslovi za izdavanje odobrenja za obavljanje neredovnog vazdušnog prevoza, kao i slučajevi u kojima ova odobrenja nisu potrebna, utvrđuju se posebnim propisima koje donosi BHDCA.

Ukidanje i suspenzija potvrda i dozvolaČlan 97.

(1) Ako BHDCA utvrdi da se privilegije iz AOC ili dozvole koriste u suprotnosti sa primjenjivim zakonima, rješenjima, propisima, uslovima i ograničenjima ili van obima specifikacije operacija, ukinuće AOC ili dozvolu, ili će ih suspendovati do otklanjanja utvrđenih nedostataka. Ako je to dovoljno u pogledu bezbjednosti letenja, BHDCA će kao alternativnu mjeru propisati dodatna ograničenja u specifikaciji operacija, do preduzimanja postupaka za korekciju.

(2) Dozvola izdata u skladu sa ovim zakonom može biti ukinuta ako je imalac znatno odstupio od uslova za njeno izdavanje ili ako se ustanovi da nosilac nije u mogućnosti da uživa privilegije na prikladan način i ako se situacija nije popravila u propisanom roku. Dozvola se automatski smatra nevažećom ako je AOC imaoca istekao, ili je ukinut ili suspendovan.

Tarife i saobraćajni programiČlan 98.

(1) Vazdušni operateri koji posjeduju AOC slobodno formiraju tarife i druge cijene vazdušnog prevoza, u skladu sa propisima EU koji su na snazi. Vazdušni operateri koji posjeduju AOC obavezni su da dostave u BHDCA informaciju o primjenjivanim tarifama i drugim cijenama vazdušnog prevoza na način i u vremenskim rokovima koji se utvrđuju posebnom odlukom BHDCA.

(2) BHDCA odobrava saobraćajne programe (red letenja) vazdušnih operatera iz stava (1) ovog člana koji se primjenjuju u redovnom vazdušnom prevozu, a u skladu sa bilateralnim ili multilateralnim sporazumima u kojima je BiH supotpisnica. Ovi operateri obavezni su da dostave u BHDCA informaciju o planiranim saobraćajnim programima, uključujući i dokaze da je program prihvatila zainteresovana aerodromska uprava u BiH.

DIO OSMI - BEZBJEDNOST VAZDUŠNE PLOVIDBE (SAFETY) I BEZBJEDNOST CIVILNOG VAZDUHOPLOVSTVA (SECURITY) (čl. 99-117)

Sigurnost zračne plovidbe (safety) i sigurnost civilnog zrakoplovstva (security): Program sigurnosti BiH, Državni komitet, djela nezakonitog ometanja, nesreće i incidenti i ovlaštenja i dužnosti vođe zrakoplova.

GLAVA I - BEZBJEDNOST VAZDUŠNE PLOVIDBE (SAFETY)

Posebna pravila za bezbjednost vazdušne plovidbe - safetyČlan 99.

(1) BHDCA će posebnim propisom utvrditi pravila za upravljanje vazduhoplovom kako bi se spriječile nesreće, šteta i neugodnosti.

(2) BHDCA će donijeti propise o vazdušnom prevozu robe koja se može smatrati opasnom, ali čiji vazdušni prevoz nije zabranjen. Takvi propisi biće usklađeni sa standardima i preporučenom praksom Čikaške konvencije.

(3) Iz razloga bezbjednosti vazdušne plovidbe (safety), pružalac usluga može, preko ovlašćenih lica - kontrolora, zahtijevati da vođa vazduhoplova odmah prizemlji vazduhoplov na najbliži pogodan aerodrom.

(4) U slučaju vazduhoplova bez pilota ili bezmotornih vazduhoplova ili vazduhoplova koji su na neki drugi način neuobičajenog karaktera, BHDCA može dozvoliti izuzimanje od odredaba ovog zakona. Takva izuzeća mogu biti donesena jedino kada to nije protiv interesa bezbjednosti vazdušne plovidbe (safety).

(5) Uz konsultacije sa nadležnim institucijama BiH, BHDCA će posebnim propisom utvrditi uslove za instaliranje i upotrebu radio-opreme u vazduhoplovu i na zemlji u svrhe civilnog vazduhoplovstva.

GLAVA II - BEZBJEDNOST CIVILNOG VAZDUHOPLOVSTVA (SECURITY)

Program bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva BiHČlan 100.

(1) Savjet ministara donijeće propise kojim će se obezbijediti poštovanje i primjena međunarodnih konvencija i protokola koji se odnose na akte nezakonitog ometanja usmjerenog protiv civilnog vazduhoplovstva, njegovih objekata i sredstava, a u interesu bezbjednosti i efikasnosti međunarodnog i domaćeg civilnog vazduhoplovstva.

(2) Savjet ministara će, na predlog Ministarstva donijeti odluku kojom će uspostaviti Program bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva Bosne i Hercegovine (security), (u daljnjem tekstu: Program bezbjednosti BiH). Odluka o uspostavljanju Programa bezbjednosti BiH biće objavljena u "Službenom glasniku BiH".

(3) Program bezbjednosti BiH sadrži sve mjere, radnje i postupke preventivne zaštite od akata nezakonitog ometanja u civilnom vazduhoplovstvu, djelovanja u uslovima povišenog stepena prijetnje i djelovanja u kriznim situacijama, na način i u skladu sa međunarodnim obavezama BiH.

(4) Program bezbjednosti BiH čine opšti dio i prilozi. Opšti dio i prilozi smatraju se jedinstvenim dokumentom i kao takvi će biti i tumačeni.

(5) Program bezbjednosti BiH ima status dokumenta povjerljive prirode i neće biti objavljen u "Službenom glasniku BiH". Program bezbjednosti BiH dostavlja se na način utvrđen posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Program osposobljavanja osoblja i program kontrole kvalitetaČlan 101.

(1) Program osposobljavanja osoblja iz oblasti bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva i Program kontrole kvaliteta bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva prilozi su Programa bezbjednosti BiH i njegov sastavni dio, izrađeni na način i u skladu sa međunarodnim obavezama BiH.

(2) Program osposobljavanja osoblja iz oblasti bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva sadrži pravila i procedure vezane za kvalifikacije, odabir, selekciju, obuku i certifikovanje osoblja koje po bilo kojem osnovu obavlja poslove u civilnom vazduhoplovstvu.

(3) Program kontrole kvaliteta bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva sadrži pravila i procedure koji se odnose na elemente kontrole kvaliteta, kvalifikacije i ovlašćenja za osoblje koje sprovodi te elemente i liste po kojima se sprovode pojedini elementi kontrole kvaliteta.

Državni komitet bezbjednostiČlan 102.

(1) Savjet ministara će, na predlog Ministarstva, donijeti odluku kojom će uspostaviti Državni komitet bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Državni komitet BiH), a s ciljem kontinuirane saradnje između nadležnih tijela BiH, tokom sprovođenja preventivnih mjera, radnji i postupaka bezbjednosti te djelovanja u kriznim situacijama izazvanim aktima nezakonitog ometanja.

(2) Odluka o uspostavljanju Državnog komiteta BiH biće objavljena u "Službenom glasniku BiH".

(3) U radu Državnog komiteta BiH učestvuju predstavnici tijela nadležnih za pojedine aspekte bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva (security) u BiH.

(4) U smislu ovog zakona, Ministarstvo je odgovorno tijelo koje će:

a) na predlog BHDCA predložiti izmjene i dopune Programa bezbjednosti BiH;

b) obezbijediti funkcionisanje i rad Državnog komiteta BiH.

(5) U smislu ovog zakona, BHDCA je stručno i koordinaciono tijelo za pitanja bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva (security) u BiH koje će:

a) pripremiti i pribaviti mišljenja nadležnih organa za izradu propisa iz oblasti bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva (security);

b) utvrditi načine koordiniranja aktivnosti između tijela u BiH, odgovornih za različite aspekte Programa bezbjednosti BiH;

c) sprovoditi elemente kontrole kvaliteta bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva BiH (security) po svim segmentima i odredbama Programa bezbjednosti BiH;

d) sarađivati sa međunarodnim institucijama civilnog vazduhoplovstva i odgovarajućim vlastima drugih;

e) izvještavati Ministarstvo u pogledu razvoja i sprovođenja Programa bezbjednosti BiH.

(6) Članovi Državnog komiteta BiH imaju pravo na naknadu. Naknadu članova Državnog komiteta BiH utvrđuje Savjet ministra posebnom odlukom.

Primjena Programa bezbjednostiČlan 103.

(1) Pružalac usluga će uspostaviti, primijeniti i održavati Program bezbjednosti pružaoca usluga na način kako je to definisano Programom bezbjednosti BiH. Program bezbjednosti pružaoca usluga odobrava BHDCA.

(2) Operater aerodroma će uspostaviti, primijeniti i održavati Program bezbjednosti aerodroma na način kako je to definisano Programom bezbjednosti BiH. Program bezbjednosti aerodroma odobrava BHDCA.

(3) Vazdušni operater će uspostaviti, primijeniti i održavati Program bezbjednosti vazdušnog operatera na način kako je to definisano Programom bezbjednosti BiH. Program bezbjednosti vazdušnog operatera odobrava BHDCA.

(4) Ostala tijela odgovorna za pojedine segmente bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva u BiH uspostaviće, primijeniti i održavati procedure, uputstva, planove i programe bezbjednosti na način kako je to utvrđeno Programom bezbjednosti BiH. Ove dokumente odobrava BHDCA.

(5) Operater aerodroma i vazdušni operater uspostaviće Aerodromski komitet za bezbjednost, odnosno Komitet za bezbjednost vazdušnog operatera na način definisan Programom bezbjednosti BiH. Operater aerodroma i vazdušni operater izvještavaće BHDCA o radu i svakom incidentu na aerodromu kojim je bila ili mogla biti ugrožena bezbjednost civilnog vazduhoplovstva.

(6) Svaku promjenu koja se tiče suštinskog sadržaja u Programu bezbjednosti aerodroma odnosno Programu bezbjednosti vazdušnog operatera, prije stupanja na snagu, odobriće BHDCA.

Strani vazdušni operaterČlan 104.

(1) Vazdušni operateri druge države koji obavljaju vazduhoplovne operacije u/iz BiH dostaviće BHDCA Program bezbjednosti vazdušnog operatera i odobrenje nadležnog organa države registra.

(2) BHDCA će priznati svako takvo odobrenje, ali može zatražiti da vazdušni operater uskladi dijelove svog programa bezbjednosti sa specifičnim zahtjevima datog aerodroma u BiH.

Djela nezakonitog ometanjaČlan 105.

(1) U smislu ovog zakona, djelima nezakonitog ometanja smatraju se:

a) otmica vazduhoplova;

b) oružani napadi na objekte i uređaje civilnog vazduhoplovstva, osoblje i putnike;

c) uništavanje vazduhoplova;

d) postavljanje, učestvovanje ili navođenje na postavljanje na/u vazduhoplov (u upotrebi ili van operativne upotrebe) naprave ili materije koja bi mogla izazvati takvu štetu da vazduhoplov više ne može letjeti, odnosno ugroziti bezbjednost vazduhoplova u letu;

e) nasilje usmjereno protiv lica u vazduhoplovu u letu, ako postoji mogućnost da takav čin ugrozi bezbjednost tog vazduhoplova i lica u njemu,

f) uništenje ili oštećenje objekata i uređaja vazduhoplovne navigacije, odnosno ometanje njihovog rada, ako bi takav čin mogao ugroziti bezbjednost vazduhoplova u letu;

g) nezakonita i namjerna upotreba i korišćenje bilo koje naprave, materije ili oružja:

1) za izvršenje djela nasilja protiv lica koje na aerodromu obavlja određeni posao u međunarodnom civilnom vazduhoplovstvu, koje ima ili bi moglo imati za posljedicu teške povrede ili smrt,

2) za uništenje ili teško oštećenje objekata, opreme ili sredstava na aerodromu, vazduhoplova van upotrebe koji se na njemu nalaze, ako takav čin ugrožava ili može ugroziti bezbjednost aerodroma, odnosno bezbjednost civilnog vazduhoplovstva;

h) davanje ili prenošenje informacija za koje se zna da su netačne, čime se ugrožava bezbjednost vazduhoplova u letu;

i) druga djela kojima bi se na bilo koji način ugrozila bezbjednost civilnog vazduhoplovstva.

(2) Neprimjerena ponašanja putnika "unruly passenger" u toku leta čiji postupci mogu ili su ugrozili bezbjednost vazduhoplova u letu smatraju se djelima nezakonitog ometanja. Vođa vazduhoplova će o svakom takvom slučaju, odmah nakon slijetanja vazduhoplova, obavijestiti nadležno policijsko tijelo na aerodromu, koje u skladu sa svojim ovlašćenjima preduzima dalje zakonom propisane mjere.

Program olakšicaČlan 106.

U interesu efikasnog i redovnog odvijanja civilnog vazdušnog saobraćaja, Savjet ministara donijeće Program olakšica u civilnom vazdušnom saobraćaju BiH na predlog Ministarstva.

ZabraneČlan 107.

(1) Savjet ministara izričito će dozvoliti da vojna oprema može biti transportovana civilnim vazduhoplovom, u skladu sa Čikaškom konvencijom i drugim propisima kojima se uređuje transport vojne opreme i oružja u civilom vazdušnom saobraćaju.

(2) Ministar će u saradnji sa ministrom odbrane i ministrom spoljne trgovine i ekonomskih odnosa donijeti odluku kojom se utvrđuje šta se smatra vojnom opremom.

(3) Nije dozvoljeno unositi oružje u putničku kabinu vazduhoplova uključenog u komercijalni vazdušni transport, osim ako ga ne nose obučeni i ovlašćeni avio-maršali, uz uslov da je to prethodno dogovoreno sa operaterom i vođom vazduhoplova.

(4) Posebnim propisima koje donosi BHDCA biće regulisan prihvat, čuvanje i transport hladnog i vatrenog oružja i municije (za koje postoji odobrenje za nošenje) na aerodromima u BiH i njihov prevoz komercijalnim vazduhoplovima.

GLAVA III - NESREĆE I INCIDENTI SA VAZDUHOPLOVIMA

Istraživanje nesreća i incidenataČlan 108.

(1) Ministarstvo će uspostaviti Jedinicu za istraživanje nesreća i incidenata i utvrditi način i uslove za sprovođenje postupka istraživanja nesreća i incidenata u skladu sa međunarodnim propisima i standardima.

(2) BHDCA donijeće propise koji se primjenjuju u istragama nesreća i incidenata, kao i propise za obavještavanje i izvještavanje o nesrećama i incidentima.

(3) Ako se tokom leta vazduhoplovom desi nesreća utvrđena Čikaškom konvencijom - Aneksom 13, biće sprovedena istraga o toj nesreći, u skladu sa propisima donesenim na osnovu ovog zakona, radi utvrđivanja njenih uzroka kao i povreda i štete koja je pritom nastala.

(4) Istraga će takođe biti sprovedena ako se dogodi incident utvrđen Čikaškom konvencijom - Aneksom 13, ili ako se dogodi bilo šta što ukazuje na ozbiljan kvar vazduhoplova na bilo kojem vazduhoplovnom objektu ili službi na zemlji, u skladu sa propisima donesenim na osnovu ovog zakona.

(5) Ministar će imenovati komisiju za sprovođenje istrage. U manje komplikovanim slučajevima Ministarstvo istragu može povjeriti jednom istražiocu.

(6) Komisija za sprovođenje istrage, ili istražilac, imaće pristup neophodnim operativnim, tehničkim i pravnim stručnim mišljenjima vezanim za predmetnu istragu. Ako slučaj to zahtijeva, organi vlasti koji su imenovali komisiju ili istražioca mogu zahtijevati pomoć stranih civilnih vazduhoplovnih vlasti i tijela za istraživanje nesreća.

(7) Osnovni cilj istrage nesreće ili incidenta je njihovo sprečavanje. Cilj ove aktivnosti nije da odredi krivicu ili odgovornost.

(8) Komisija za sprovođenje istrage ili istražilac mogu ispitati sve one za koje se pretpostavlja da mogu dati informacije značajne za istražioca, i mogu pregledati predmete, dokumente, zapise i kompjuterski čuvane informacije za koje se učini da su od takvog značaja.

(9) Savjet ministara snosiće sve troškove rada članova komisije za sprovođenje istrage, odnosno istražioca.

(10) Savjet ministara donijeće posebnu odluku kojom se utvrđuje naknada članova komisije za sprovođenje istrage, odnosno istražioca.

(11) Vlasnik vazduhoplova snosiće troškove uklanjanja vazduhoplova ili olupine. Vlasnik vazduhoplova snosiće troškove i u slučaju ako komisija za sprovođenje istrage ili istražilac naredi uklanjanje vazduhoplova ili olupine u cilju istrage.

Obavještavanje i izvještavanjeČlan 109.

(1) Ministarstvo će obavještavati i izvještavati ICAO i njene države članice o nesrećama vazduhoplova, kao što to zahtijeva Čikaška konvencija.

(2) Ministarstvo će obavijestiti sve zainteresovane strane u istrazi o slučaju i početku istrage. Biće im pružena mogućnost da daju izjave komisiji ili istražiocu, ako to smatraju neophodnim za zaštitu svojih prava. Biće obavještavani o napretku istrage u mjeri u kojoj je to moguće bez štetnih posljedica za istragu.

(3) Rezultati istrage o nesreći ili incidentu biće prezentovani u izvještaju o istrazi prema zahtjevima Čikaške konvencije.

Saradnja sa lokalnom policijomČlan 110.

(1) Lokalna policija ili jedinica za potragu i spašavanje koja je uključena u istragu dužni su da preduzmu neophodne mjere da zaštite mjesto nesreće i pomognu istragu do trenutka započinjanja aktivnosti komisije za sprovođenje istrage ili istražioca na mjestu nesreće.

(2) Ako je pronađen vazduhoplov ili roba koja je prevožena vazduhoplovom ili bilo šta što se tiče takvog vazduhoplova ili takve robe, ili ako postoji razlog da se pretpostavi da je došlo do vazduhoplovne nesreće, ništa što je pronađeno ne smije biti uklonjeno ili razmješteno bez dopuštenja policije ili komisije ili istražioca, osim ako su takve akcije preduzete radi spašavanja ljudskog života ili iz drugih izuzetnih razloga.

(3) Bilo koje lice koje je stupilo u posjed imovine na koju se odnosi stav (2) ovog člana o tome će odmah obavijestiti policiju ili komisiju ili istražioca, koji će imati pravo da preuzmu tu imovinu, ako to smatraju potrebnim.

GLAVA IV - VOĐA VAZDUHOPLOVA I DUŽNOSTI U VAZDUHOPLOVU

Vođa vazduhoplovaČlan 111.

(1) Kada se vazduhoplov, registrovan u BiH, koristi u svrhu letenja, mora imati vođu vazduhoplova.

(2) Vođa vazduhoplova odgovoran je za upravljanje vazduhoplovom i za njegovu bezbjednost tokom leta. Vođa vazduhoplova ima najveća ovlašćenja u vazduhoplovu.

(3) Vođu vazduhoplova, i u slučajevima kada je to primjenjivo, i njegovog zamjenika, određuje vlasnik vazduhoplova. Ako vazduhoplov koristi operater, a ne vlasnik, operater će odrediti vođu vazduhoplova i njegovog zamjenika, ako je to pravo operatera dogovoreno sa vlasnikom.

(4) Ako vođa vazduhoplova nije određen, pilot sa najvišim rangom djelovaće kao vođa vazduhoplova. Ako je vazduhoplov na zemlji i nema pilota u vazduhoplovu, odgovornost za vazduhoplov i njegovu bezbjednost preuzima lice koje je u vazduhoplovu najviše po rangu.

Dužnosti vođe vazduhoplovaČlan 112.

(1) Dužnost vođe vazduhoplova je da:

a) prije leta obezbijedi da je vazduhoplov plovidben, spreman za let, popunjen posadom i da je natovaren prema uslovima koji se primjenjuju; i let pripremljen u skladu sa važećim propisima,

b) obavi let u skladu sa važećim propisima i

c) nadgleda plovidbenost vazduhoplova.

(2) Vođa vazduhoplova i posada dužni su da brinu za putnike i teret u vazduhoplovu i odgovorni su za bezbjednost leta.

(3) Vođa vazduhoplova dužan je da obezbijedi da se propisani dokumenti vazduhoplova unesu u vazduhoplov i da se u njih vrši upis u skladu sa posebnim propisom koji donosi BHDCA.

(4) Vođa vazduhoplova je, kao i vlasnik ili operater vazduhoplova, dužan da prijavi u BHDCA sve okolnosti, događaje ili kvarove koji utiču na sposobnost vazduhoplova za let.

(5) Ukoliko iz nužde i zbog bezbjednosti vazduhoplova vođa vazduhoplova nije u stanju da ispoštuje primjenjive zahtjeve ili procedure, to će odmah biti prijavljeno nadležnoj jedinici kontrole letenja. Čim bude moguće nakon završetka leta, vođa vazduhoplova će BHDCA prijaviti okolnosti incidenta.

(6) Ako vazduhoplov uđe u područje zabranjeno za letove, vođa vazduhoplova pobrinuće se da vazduhoplov napusti čim postane svjestan da se nalazi u području zabranjenom za letove.

Ovlašćenja vođe vazduhoplova-obaveze posade i putnikaČlan 113.

(1) Svi članovi posade obavezni su da ispunjavaju naređenja vođe vazduhoplova, bez obzira da li ona uključuju zadatke koji su van njihovih uobičajenih dužnosti.

(2) Putnici su dužni da ispunjavaju naređenja vođe vazduhoplova koja se tiču reda, bezbjednosti letenja i bezbjednosti u vazduhoplovu.

(3) Vođa vazduhoplova ima pravo da odbije da primi u vazduhoplov članove posade, putnike ili teret, i pravo da zahtijeva od njih da se iskrcaju ili uklone iz vazduhoplova, ako to zahtijevaju okolnosti.

(4) Ako je vazduhoplov u nevolji, opasnosti ili teškom položaju, ili ako lice u vazduhoplovu ugrozi bezbjednost vazdušne plovidbe (safety), vođa vazduhoplova ima pravo da koristi sve raspoložive mjere koje nameću okolnosti, kako bi obezbijedio poslušnost, održao red ili otklonio opasnost za vazduhoplov, lica ili imovinu u njemu. U mjeri koju opravdavaju okolnosti, vođa vazduhoplova može primijeniti mjere prisile, ako se situacija ne može drugačije razriješiti.

(5) Svaki član posade obavezan je da vođi vazduhoplova, bez posebnog zahtjeva, pruži svu potrebnu pomoć radi održanja reda i bezbjednosti vazdušne plovidbe (safety). Putnici takođe mogu pružiti takvu pomoć, ako to traži vođa vazduhoplova preko bilo kojeg člana posade. U takvim slučajevima, članovi posade i putnici imaju ista prava kao vođa vazduhoplova, da upotrijebe mjere prisile prema stavu (4) ovog člana.

Krivična djela u vazduhoplovuČlan 114.

(1) U slučaju da je u vazduhoplovu izvršeno teže krivično djelo, vođa vazduhoplova, ako je to moguće, preduzima neodložne korake neophodne za istragu.

(2) Ako je to moguće, vođa vazduhoplova će se pobrinuti da izvršilac ne pobjegne, i može ga u tu svrhu zadržati te ga predati, čim to bude izvodljivo, nadležnim vlastima BiH ili strane države.

(3) Vođa vazduhoplova pobrinuće se da predmeti za koje se smatra da su značajni za istragu krivičnog djela budu predati nadležnim vlastima i pružiće tim vlastima sve informacije koje mogu biti značajne za istragu događaja.

Opšti uslovi za rad u vazduhoplovuČlan 115.

(1) Sva lica koja rade u vazduhoplovu dužna su da izvršavaju svoje dužnosti i radne naredbe koje im izdaju nadređeni.

(2) Nikome, bez obzira da li ima dozvolu ili ne, nije dozvoljeno da obavlja dužnosti u vazduhoplovu ako je pod uticajem alkohola, opojnih ili drugih droga ili ako je koristio lijek koji može uticati na ugrožavanje bezbjednosti vazdušne plovidbe (safety).

(3) Niko, bez obzira da li ima dozvolu ili ne, čiji je posao u vazduhoplovu u vezi sa vazduhoplovnom bezbjednošću ili bezbjednošću vazdušne plovidbe (safety), ne smije obavljati svoje dužnosti ako pati od posljedica bolesti ili od zamora, ili je iz nekog drugog sličnog razloga nesposoban da obavlja svoje dužnosti na bezbjedan način.

Izvještavanje o nesrećama i incidentimaČlan 116.

(1) U slučaju vazduhoplovne nesreće koja uključuje smrt ili tešku povredu nekog lica, znatnu štetu vazduhoplova ili imovine koja nije u vazduhoplovu, vođa vazduhoplova odmah će obezbijediti da BHDCA bude obaviještena o događaju i podnijeće pisani izvještaj BHDCA, što je prije moguće (izvještaj o nesreći). Tako će postupiti i uslučaju postojanja ozbiljnog rizika za takav događaj (izvještaj o incidentu).

(2) Ako vođa vazduhoplova nije u mogućnosti da izvijesti o događaju, kako se zahtijeva stavom (1) ovog člana, dužnost je vlasnika ili operatera vazduhoplova da to učini.

Vođa stranog vazduhoplovaČlan 117.

Vođa stranog vazduhoplova koji, prema zakonu zemlje koja je odgovorna za kontrolu osposobljenosti vazduhoplova za let, ima ovlašćenja i dužnosti predviđene ovim zakonom, ta ovlašćenja i dužnosti ima i u BiH.

DIO DEVETI - ODGOVORNOST (čl. 118-120)

Odgovornost: primjena Montrealske konvencije i propisa EU, obavezno osiguranje i prava putnika kod uskraćenog ukrcavanja, otkazivanja ili dugog kašnjenja leta.

PrimjenjivostČlan 118.

Na odgovornost u civilnom vazduhoplovstvu primjenjuju se odredbe Konvencije o ujednačavanju određenih pravila u međunarodnom vazdušnom prevozu (u daljnjem tekstu: Montrealska konvencija) i propisi EU sadržani u ECAA multilateralnom sporazumu, koji su na snazi.

Obavezno osiguranjeČlan 119.

Minimalni iznos osiguranja biće utvrđen posebnim pravilnikom, a u skladu sa propisima EU sadržanim u ECAA multilateralnom sporazumu.

Uskraćeno ukrcavanje, otkazivanje ili dugo kašnjenje letovaČlan 120.

(1) U slučaju uskraćenog ukrcavanja, otkazivanja ili dugog kašnjenja letova, nadoknada i pomoć putnicima biće utvrđena u skladu sa propisima EU.

(2) Stav (1) ovog člana primjenjuje se bez uticaja na buduća prava putnika zasnovana na ugovoru o prevozu putem vazduha, a u skladu sa propisima EU.

(3) BHDCA će biti imenovano tijelo u skladu sa propisima EU.

(4) Na predlog BHDCA, Savjet ministara će posebnim propisom utvrditi sankcije za prekršaje za uskraćeno ukrcavanje, otkazivanje ili dugo kašnjenje letova, a prema propisima EU.

DIO DESETI - SPORTSKO, AMATERSKO I SLOBODNO LETENJE (član 121)

Sportsko, amatersko i slobodno letenje i prenos određenih poslova na Zrakoplovni savez.

Sportsko, amatersko i slobodno letenjeČlan 121.

(1) Sportsko, amatersko i slobodno letenje odvijaće se u skladu sa posebnim pravilima i propisima koje donosi BHDCA.

(2) BHDCA može posebnom odlukom prenijeti obavljanje određenih poslova koji se odnose na sportsko, amatersko i slobodno letenje na Vazduhoplovni savez - instituciju koja objedinjuje rad fizičkih i pravnih lica vezan za sportsko, amatersko i slobodno letenje.

(3) Svi prenosi biće sprovedeni u skladu sa pravilima i procedurama utvrđenim posebnim propisom koji donosi BHDCA.

DIO JEDANAESTI - NADZOR (čl. 122-129)

Nadzor: inspekcijski i stručni nadzor, uslovi za inspektore, mjere, usmeno izricanje mjera i žalba na odluku inspektora.

NadležnostČlan 122.

(1) BHDCA sprovodi inspekcijski i stručni nadzor nad primjenom ovog zakona i propisa donesenih na osnovu njega, izuzev inspekcijskog i stručnog nadzora koji obavljaju organi EU neposredno.

(2) Stručni nadzor obavljaju ovlašćena lica BHDCA. Stručni nadzor mogu obavljati i druga domaća ili strana fizička i pravna lica koje ovlasti BHDCA.

(3) Inspekcijski nadzor obavljaju inspektori za vazduhoplovstvo.

(4) Ovlašćenje za obavljanje inspekcijskog nadzora dokazuje se službenom iskaznicom.

(5) Generalni direktor će posebnim propisom utvrditi obrazac službene iskaznice inspektora i postupak za njeno izdavanje.

Uslovi za obavljanje inspekcijskog nadzoraČlan 123.

Za obavljanje inspekcijskog nadzora, inspektor mora ispunjavati sljedeće uslove:

a) imati visoku ili drugu stručnu spremu, zavisno od složenosti poslova koje obavlja,

b) imati najmanje pet godina radnog iskustva u oblasti civilnog vazduhoplovstva,

c) imati funkcionalna znanja i ispunjavati druge posebne uslove, utvrđene posebnim propisom koji donosi BHDCA.

Prava i dužnosti inspektoraČlan 124.

Osim prava i dužnosti određenih opštim propisima o inspekcijskom nadzoru, inspektor ima prava i dužnosti određene ovim zakonom.

Sprovođenje inspekcijskog nadzoraČlan 125.

(1) Pravno ili fizičko lice mora inspektoru omogućiti nesmetano sprovođenje nadzora.

(2) Inspektor ima pravo, bez prethodnog obavještenja i bez obzira na radno vrijeme, obaviti pregled poslovnih prostorija, opreme i objekata.

(3) Državni organi, kao i fizička i pravna lica koja se nadziru, moraju inspektoru, u roku koji odredi, dostaviti tražene podatke, pisana pojašnjenja ili izjave u vezi sa predmetom nadzora.

(4) Prilikom obavljanja nadzora inspektor može oduzeti dokumentaciju koja je potrebna za utvrđivanje tačnog stanja najviše na osam dana. O oduzimanju dokumentacije inspektor izdaje potvrdu.

MjereČlan 126.

(1) Nakon obavljenog inspekcijskog nadzora, inspektor ima pravo i dužnost da, u slučaju utvrđivanja kršenja zakona ili drugih propisa koje nadzire, osim mjera utvrđenih opštim propisima o inspekcijskom nadzoru, preduzme i sljedeće mjere:

a) odlukom naredi kršiocu da preduzimanjem ili uzdržavanjem od radnje otkloni nedostatke ili nepravilnosti;

b) privremeno oduzme licencu, ovlašćenje, potvrdu ili dozvolu za rad;

c) zabrani obavljanje letova vazduhoplova, ako bi njihovo obavljanje ugrozilo bezbjednost vazdušne plovidbe (safety), ili ako utvrdi da obavezna osiguranja nisu sklopljena ili nisu sklopljena u propisanoj visini;

d) izrekne privremenu zabranu obavljanja poslova ili djelatnosti, ako bi njihovo dalje obavljanje dovelo do očiglednog ugrožavanja bezbjednosti vazdušne plovidbe (safety) ili bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva (security);

e) zahtijeva vanrednu provjeru stručne ili zdravstvene sposobnosti vazduhoplovnog osoblja.

(2) Ako inspektor utvrdi nepravilnosti koje bi mogle ugroziti bezbjednost vazdušnog saobraćaja, ima pravo da zapečati vazduhoplov ili sredstvo. Inspektor će označiti pečat sa žigom inspekcijskog organa.

(3) Inspektor može privremeno zabraniti obavljanje dijela radnog procesa ili djelatnosti, ako utvrdi da se obavlja bez dozvole nadležnog organa uprave kojom se potvrđuje ispunjavanje posebnih uslova za obavljanje djelatnosti.

(4) Inspektor donosi rješenje kojim izriče mjeru iz stava (3) ovog člana.

Usmeno izricanje mjeraČlan 127.

(1) Inspektor može u slučaju hitnih mjera odluku izreći usmeno.

(2) U slučaju iz stava (1) ovog člana, inspektor mora izdati pisano rješenje najkasnije u roku od pet dana od dana obavljanja nadzora.

Žalba na odluku inspektoraČlan 128.

(1) Protiv odluke inspektora dozvoljena je žalba generalnom direktoru u roku od osam dana od dana dostavljanja.

(2) Žalba protiv odluke iz stava (1) ovog člana ne zadržava izvršenje.

(3) Na obrazložen zahtjev podnosioca žalbe, inspektor može odgoditi izvršenje odluke, ako se odgodom ne ugrožava bezbjednost vazdušne plovidbe (safety), odnosno bezbjednost u civilnom vazduhoplovstvu (security).

(4) Protiv odluke generalnog direktora iz stava (1) ovog člana nije dozvoljena žalba.

Pravilnik o sprovođenju inspekcijskog i stručnog nadzoraČlan 129.

Bliže odredbe o načinu sprovođenja inspekcijskog i stručnog nadzora i drugim pitanjima značajnim za vazduhoplovni inspekcijski i stručni nadzor biće utvrđene posebnim propisom koji donosi BHDCA.

DIO DVANAESTI - ADMINISTRATIVNE ODREDBE (čl. 130-132)

Administrativne odredbe: žalba Ministarstvu, komisija za žalbe i pravila postupka.

ŽalbaČlan 130.

(1) Protiv odluke koju u prvom stepenu, na osnovu propisa BiH o vazduhoplovstvu, donese BHDCA, dozvoljena je žalba.

(2) Žalba protiv odluke koja se odnosi na plovidbenost i uticaj vazduhoplova na okolinu, uslove za obavljanje poslova letačkog osoblja, letačke operacije, radnje u vazduhu i kontrolu vazdušnog saobraćaja, ne odgađa izvršenje.

(3) Žalba se podnosi Ministarstvu.

Komisija za žalbeČlan 131.

(1) Postupak po žalbi vodi komisija za žalbe, koja u pravilu ima tri člana, koji su službena lica koja nisu učestvovala u postupku donošenja prvostepenog akta.

(2) Ministarstvo, na predlog generalnog direktora, odlukom određuje uslove za imenovanje članova komisije za žalbe za pojedinu stručnu oblast u kojoj komisija za žalbe odlučuje.

(3) U skladu sa uslovima iz stava (1) ovog člana, Ministarstvo imenuje ad hok komisiju za žalbe za odlučivanje po pojedinačnim žalbama.

Pravila postupkaČlan 132.

(1) Komisija za žalbe pri vođenju postupka na odgovarajući način primjenjuje pravila postupka iz Zakona o upravnom postupku, ako međunarodnim ugovorima ili odgovarajućim propisima Evropske unije nije određeno drugačije.

(2) Komisija za žalbe priprema nacrt rješenja.

DIO TRINAESTI - KRIVIČNE ODREDBE (član 133)

Kaznene odredbe: novčane kazne za prekršaje fizičkih i pravnih lica i odgovornih lica u pravnim licima.

Krivične odredbeČlan 133.

(1) Novčanom kaznom u iznosu od 5.000 KM do 100.000 KM kazniće se za prekršaj fizičko ili pravno lice koje:

a) onemogući slobodan pristup vazduhoplovima, objektima, informacijama i dokumentaciji, vazduhoplovnim inspektorima ili licima ovlašćenim za stručni nadzor (čl. 125);

b) ne posjeduje važeću aerodromsku potvrdu (čl. 37);

c) ne posjeduje važeću potvrdu vazdušnog operatera AOC (čl. 93);

d) ne posjeduje važeću radnu dozvolu vazdušnog operatera - Operating licence (čl. 94);

e) ne posjeduje Potvrdu za pružanje usluga iz vazduha (čl. 92. stav (2));

f) ne posjeduje Rutnu dozvolu za obavljanje redovnog vazdušnog saobraćaja (čl. 95);

g) ne posjeduje odobrenje za obavljanje neredovnog vazdušnog saobraćaja (čl. 96);

h) ne posjeduje obavezno osiguranje (čl. 119);

i) ne primjenjuje Program bezbjednosti (čl. 103);

j) ne postupa u skladu sa članom 107. ovog zakona;

k) ne posjeduje važeći certifikat (čl. 16).

(2) Novčanom kaznom u iznosu od 3.000 KM do 50.000 KM kazniće se za prekršaj fizičko ili pravno lice koje:

a) se ne podvrgne testovima i ispitivanjima koje zahtijeva BHDCA (čl. 90);

b) ne vrati isprave i knjige nakon brisanja iz Registra (čl. 62. stav (5));

c) ne vrati potvrdu o plovidbenosti BHDCA nakon ukidanja (čl. 70);

d) ne postupi u skladu sa naredbama o plovidbenosti (čl. 73);

e) ne posjeduje važeću potvrdu osoblja za održavanje (čl. 75);

f) ne posjeduje ažurirane isprave i knjige (čl. 79);

g) ne posjeduje važeću dozvolu, ili potvrdu o validaciji, ili potvrdu o obučenosti (čl. 81. stav (2) i čl. 83);

h) ne obavijesti BHDCA o okolnostima koje utiču na njegovu sposobnost da primjenjuje ovlašćenja iz njegove dozvole (čl. 86. stav (1));

i) ne izvijesti BHDCA o svim promjenama koje mogu štetno djelovati na pitanja koja su bila osnov za izdavanje potvrde ili specifikacije operacija (čl. 93. stav (5)).

(3) Novčanom kaznom u iznosu od 1.000 KM do 20.000 KM kazniće se za prekršaj fizičko ili pravno lice koje:

a) ne šalje izvještaje ili šalje nepotpune izvještaje BHDCA o nesrećama i incidentima (čl. 116.);

b) ne obavijesti policiju, komisije ili istražioca (čl. 110. stav (3));

c) ne postupa u skladu sa pravilima i propisima za sportsko, amatersko i slobodno letenje (čl. 121. stav (1)).

(4) Ako ustanovi da postoji osnovana sumnja u pogledu izvršenja prekršaja navedenog u st. (1), (2) i (3) ovog člana, vazduhoplovni inspektor pokreće postupak pred nadležnim sudom za prekršaje, u skladu sa odgovarajućim zakonskim postupkom.

(5) Za prekršaj iz st. (1), (2) i (3) ovog člana kazniće se i odgovorno lice u pravnom licu koje je napravilo prekršaj.

(6) Utvrđivanje odgovornosti i izricanje mjera po ovom zakonu ne isključuje utvrđivanje odgovornosti i izricanje mjera utvrđenih drugim zakonima.

DIO ČETRNAESTI - PRELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE (čl. 134-138)

Prijelazne i završne odredbe: pravni kontinuitet BHDCA, preuzimanje osoblja, zatečeni rukovodeći državni službenici, usklađivanje propisa, prestanak važenja ranijeg zakona i stupanje na snagu.

Pravni kontinuitetČlan 134.

BHDCA nastaviće pravni kontinuitet Direkcije za civilno vazduhoplovstvo Bosne i Hercegovine, uspostavljene Zakonom o vazduhoplovstvu Bosne i Hercegovine ("Službeni glasnik BiH", broj 2/04).

OsobljeČlan 135.

(1) BHDCA preuzeće svo osoblje zaposleno u Federalnoj direkciji za civilno vazduhoplovstvo/avijaciju Federacije Bosne i Hercegovine i Republičkoj direkciji za civilnu vazdušnu plovidbu Republike Srpske koji obavljaju poslove koji su u nadležnosti BHDCA.

(2) Preuzeto osoblje biće raspoređeno na odgovarajuća radna mjesta, a pri tome će biti uzeti u obzir stručna sprema, zadaci i dužnosti koje ti zaposleni obavljaju u momentu stupanja na snagu ovog zakona.

Zatečeni rukovodeći državni službeniciČlan 135a.

(1) U roku od 30 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona, Savjet ministara raspisuje javni oglas za radna mjesta generalnog direktora i zamjenika generalnog direktora BHDCA.

(2) Lica koja se do dana stupanja na snagu ovog zakona, u statusu državnih službenika, nalaze na radnim mjestima generalnog direktora i zamjenika generalnog direktora ostaju na tim radnim mjestima, sa pravima, obavezama i ovlašćenjima koja imaju, do okončanja postupka iz stava (1) ovog člana.

(3) Ako lica iz stava (2) a u postupku iz stava (1) ovog člana ne budu imenovana za generalnog direktora ili zamjenika generalnog direktora, njihov radno-pravni status rješava se u skladu sa Zakonom o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine.

Usklađenost propisa sa ovim zakonomČlan 136.

(1) BHDCA se obavezuje da sve propise donesene na osnovu Zakona o vazduhoplovstvu Bosne i Hercegovine ("Službeni glasnik BiH", broj 2/04) uskladi sa ovim zakonom u roku od 12 mjeseci od dana njegovog stupanja na snagu.

(2) Propisi koji su u suprotnosti sa odredbama ovog zakona biće usklađeni sa ovim zakonom u roku od 60 dana od dana njegovog stupanja na snagu.

Prestanak važenjaČlan 137.

(1) Stupanjem na snagu ovog zakona prestaje da važi Zakon o vazduhoplovstvu Bosne i Hercegovine ("Službeni glasnik BiH", broj 2/04).

(2) Zaključno sa 31.12.2009. godine prestaje primjena odluka o delegiranju funkcija:

a) Odluka o delegiranju funkcija u oblasti "Plovidbenost" ("Službeni glasnik BiH", broj 44/04),

b) Odluka o delegiranju u oblasti "Organizacije za vazduhoplovnu obuku za održavanje" ("Službeni glasnik BiH", broj 44/04),

c) Odluka o dodjeljivanju dužnosti u oblasti "Odobrena organizacija za održavanje" ("Službeni glasnik BiH", broj 44/04),

d) Odluka o delegiranju funkcija entitetskim direkcijama iz oblasti izdavanja dozvola i vazduhoplovne medicine, aerodroma, aerodromskih službi i objekata, izdavanja potvrda vazdušnom operateru, odobravanja letova, bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva i vazduhoplovne statistike ("Službeni glasnik BiH", broj 28/04),

e) Odluka o delegiranju ovlašćenja za pružanje usluga kontrole vazdušnog prometa ("Službeni glasnik BiH", broj 16/05).

(3) Generalni direktor BHDCA može posebnom odlukom staviti i prije isteka roka van snage odluke iz stava (2) ovog člana ako se za to steknu uslovi.

(4) Nakon prestanka važenja odluka iz stava (3) ovog člana funkcije i dužnosti koje su bile delegirane ili dodijeljene ovim odlukama obavljaće, u skladu sa zakonom, BHDCA i pružalac usluga.

(5) Ostali propisi doneseni na osnovu Zakona o vazduhoplovstvu BiH ("Službeni glasnik BiH", broj 2/04) ostaju na snazi ako nisu u suprotnosti sa ovim zakonom.

Stupanje na snaguČlan 138.

Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u "Službenom glasniku BiH".